ماهنامه تحليلگران عصر اطلاعات

نگاهي به پروژه اپراتور سوم تلفن همراه
پرونده مجهول براي يك اپراتور

نويسنده: هانيه حببيي

    روزی داشتن تلفنی بدون سیم كه در خیابان، مدرسه، اتومبیل و در هر مكانی و زمانی در كنارمان باشد موضوعی غیر قابل باور وعجیب به نظرمی آمد، اما تكنولوژی امروزه تا جایی پیش رفت كه تلفن می تواند حتی مثل یك ساعت مچی روی دستمان بنشیند.
    به دلیل عجین شدن تلفن با زندگی افراد، توقع كاربران این وسیله ارتباطی هم روز به روز بالاتررفته و آنان هرلحظه خواستار استفاده از سرویس های جدیدتری هستند. به همین علت دور از ذهن نیست اگرفكر كنیم روزی گوشی تلفن همراهی خواهیم داشت كه علاوه بر مكالمه، ارسال و دریافت SMS بتواند اینترنت را در هر شرایطی برای ما مهیا كند و با سرعتی بالا انتقال داده انجام دهد.
    این تصورات در حالی درذهن مشتقاقان استفاده ازفناوری های نوین در كشورما می چرخد كه قراراست روزی شبكه ای مخابراتی راه اندازی شود كه بتواند این رویاها را به واقعیت تبدیل كند. یعنی قرار است اپراتور سوم تلفن همراه با راه اندازی نسل سوم شبكه ارتباطات سیار در كشور به آن جامه عمل بپوشاند.
     به این ترتیب سرویس های چندرسانه ای مانند صدا، دیتا و تصویر با استفاده از تلفن همراه با سرعتی مناسب در اختیار مشتركان قرارگیرد.
    بهره برداری از این تكنولوژی، به گسترش فرهنگ استفاده از آی تی، عملی شدن ایده های تجارت الكترونیكی (E-Commerce)، دولت الكترونیكی (E-Government)، آموزش الكترونیكی (E-Learning) و درنهایت، افزایش كارایی در استفاده از زمان نیز منجر می شود.

    حركت به سوی اپراتور سوم
    شواهد نشان می دهد كه دسترسی كاربران ایرانی به نسل سوم تلفن همراه به این راحتی هم امكان پذیر نیست وآنها نمی توانند مثل كشورهای ثروتمند اروپایی و حتی چشم بادامی های شرقی به این زودی ها شبكه G3 را امتحان كنند.
    با وجودی كه دو سال پیش وزیرارتباطات وقت كشورمان از شروع مطالعات مربوط به اپراتور سوم در ایران خبر داده واعلام كرده بود كه برای عقب نماندن از تكنولوژی های روز جهانی تا سال 87، ایرانی ها هم می توانند از نسل سوم تلفن استفاده كنند، اما این مهم هنوزاتفاق نیفتاده است.
    محمد سلیمانی، حضور سومین اپراتور تلفن همراه را بعد از اتمام دوره حفاظت دوساله اپراتور دوم وعده داده بود. به همین منظورسازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی سال 87 را با تدوین اسناد مزایده اپراتور سوم آغاز كرد كه مراحل اولیه تحقیقاتی آن در مركز تحقیقات مخابرات ایران به اتمام رسیده بود و با انتخاب مجری برگزاری این مزایده، حركت به سمت انتخاب سومین اپراتوررا رقم زد.
    پس از آن مجری برگزاری پروژه اپراتور سوم تلفن همراه، طی نشستی خبری به تشریح كلیات و نحوه چگونگی حضور متقاضیان در این پروژه پرداخت و اعلام كرد كه حق لیسانس پروانه اپراتور سوم به مدت 15سال و با اجازه سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، در دو دوره پنج ساله نیز قابل تمدید خواهد بود. این پروژه درشرایط عادی می تواند 17میلیون مشترك جذب كند كه از این میزان 6میلیون می تواند مشترك مكالمات صوتی و 11 میلیون مشترك سرویس های دیتای این اپراتور باشد.
    در مصوبه سه بندی هیات دولت در تاریخ سوم بهمن ماه سال 85 برای مزایده اپراتور سوم، مقرر شد شبكه اپراتور سوم از فناوری نسل سوم تلفن همراه بهره ببرد و سرمایه گذاران آن با 49درصد سهم از اپراتورهای خارجی توانمند و كشورهای منطقه ای باشند كه این مصوبه مبنای كار سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی قرار گرفت.


    مگافون، بودن یا نبودنف مساله این است
    اواخر اردیبهشت ماه سال 87 بود كه اپراتورمگافون، سومین اپراتور تلفن همراه روسیه به دنبال گسترش سرمایه گذاری در ایران اعلام كرد كه آماده است حدود سه میلیارد یورو (چهار میلیارد و ششصد و چهل میلیون دلار) برای ساخت یك شبكه تلفن همراه در ایران سرمایه گذاری كند.
    این اپراتور كه حدود 36میلیون مشترك دارد و پس از دو اپراتور "تله سیستم" و "ویمپل كام" در جایگاه سوم اپراتورهای روسیه قرار دارد، با افتتاح دفتر نمایندگی رسمی در تهران اولین گمانه زنی ها را برای حضور در سومین اپراتور تلفن همراه كشورمان رقم زد.
    در افتتاح دفتر رسمی مگافون در تهران، برخی مقامات ارشد وزارت ارتباطات نیز حضور داشتند و به همین دلیل بود كه شایعاتی مبنی بر قطعیت حضور این اپراتور در پروژه عظیم اپراتور سوم شكل پررنگ تری به خود گرفت.
    اما همزمان با اتمام مهلت تحویل اسناد خریداری شده از سوی متقاضیان حضور در این مزایده، اپراتور روسی از شركت در این میدان انصراف داد و تسهیم درآمد و سهم بالای دولت ایران را از جمله دلایل انصراف حضور اعلام كرد.
    اما رسانه های خارجی اعلام كردند كه مگافون به دلیل بحران مالی از سرمایه گذاری در بازار تلفن همراه ایران كناره گیری كرده است.

    آنها دوست داشتند اپراتور سوم شوند
    با وجود تمام اما و اگرها، وزارت ارتباطات مزایده اپراتور سوم را برگزار كرده و پس از حدس وگمان های بسیار، واجدین صلاحیت شركت دراین مزایده را اعلام كرد.
    هفت شركت فناوری اطلاعات رضوی، كنسرسیوم شركت های تامین ارتباطات و اتصالات امارات، كنسرسیوم شركت های فناوری موج، سرمایه گذاری صبا و شركت ایندوسل اندونزی، كنسرسیوم صندوق بازنشستگان صدا و سیما، صندوق فرهنگیان و شركت زین كویت، كنسرسیوم شركت های سرمایه گذاری ایران و پارس ایراتل، كنسرسیوم شركت های كارخانجات مخابراتی ایران و مدبر و نیز كنسرسیوم شركت های مبین ایران و عمان تل به عنوان واجدین صلاحیت حضور در مزایده اپراتور سوم اعلام شدند.

    برنده اپراتور سوم مشخص می شود
    سازمان تنظیم مقررات، 23دی ماه سال 87 به تمام پیش بینی ها پایان داد و كنسرسیوم "تامین اتصالات" متشكل ازشركت تامین تله كام، وابسته به سازمان تامین اجتماعی، با 51درصد سهم و اپراتوراتصالات با 49درصد درصد سهم را به صورت رسمی به عنوان برنده مزایده اپراتور سوم تلفن همراه اعلام كرد.
    قرار بود عملیات اجرایی پروژه اپراتور سوم تلفن همراه كشور از نیمه دوم فروردین ماه امسال آغاز شود و طبق مفاد جدول زمان بندی این پروژه، كنسرسیوم تامین– اتصالات باید تا روز هشتم فروردین ماه حق امتیاز و ثبت شركت را می پرداخت.
    این اپراتور حدود 45روز كاری از زمان برنده شدن در مزایده زمان داشت تا شركتی را طبق قوانین جمهوری اسلامی به ثبت برساند و حدود 60روز كاری زمان داشت تا حق امتیاز را به دولت ایران پرداخت كند.
    طبق این زمان بندی، 20اردیبهشت ماه مهلت اتصالات برای اجرای تعهداتش به اتمام رسید، اما این كنسرسیوم به دلیل آنچه كه عدم اجرای تعهدات و ارائه حق لایسنس اعلام شد، از پروژه اپراتور سوم كنار گذاشته شد.
    مسوولان اتصالات مدعی بودند كه اختلاف نظر با شریك ایرانی، یعنی تامین تله كام باعث كنار گذاشته شدن این شركت از پروژه اپراتور سوم تلفن همراه ایران شده است.
    البته به اعتقاد برخی تحلیلگران، حذف اتصالات از پروژه اپراتور سوم تلفن همراه كشورمان امری دور از ذهن و غیرقابل پیش بینی نبود چرا كه از همان ابتدای فعالیت اتصالات در اپراتورسوم، به دلیل برخی مسائل امنیتی، سیاسی و اقتصادی حضور این شركت با اما و اگرهایی مواجه بود كه با اعلام رسمی وزیر ارتباطات مبنی بر كنار گذاشتن اتصالات، تمام این حدس و گمان ها خاتمه یافت.

    سازمان تنظیم مقررات بر سر دو راهی
    چند روز قبل از اعلام بركناری اتصالات از پروژه اپراتور سوم، معاون صدور مجوز سازمان تنظیم مقررات اعلام كرد كه كنسرسیوم تامین اتصالات نسبت به انجام تهعدات خود تاخیر ندارد و جدول زمان بندی مجددی ازسوی سازمان تنظیم مقررات برای انجام تعهدات اپراتور سوم تلفن همراه ارائه شده است.
    لطف الله سبوحی گفته بود تنظیم مقررات مختار است برای زمان بندی اجرای پروژه اپراتور سوم تصمیم بگیرد و با در نظر گرفتن شرایط فعلی، مهلت جدیدی به اپراتور سوم تلفن همراه (كنسرسیوم تامین- اتصالات) برای اتمام تعهدات خود در این پروژه داده است.

    تجربه اپراتور دوم تكرار می شود
    حذف اتصالات به عنوان برنده اپراتور سوم تلفن همراه، خاطره مزایده بین المللی اپراتور دوم تلفن همراه را كه سال 2003 میلادی انجام شد بار دیگر زنده می كند. اپراتور دوم قرار بود با 70درصد سهام توسط كنسرسیوم آسیای شرقی متعلق به اپراتور ترك سل از كشور تركیه و چند شركت خارجی دیگر، در پاییز سال 83 عملیاتی شود؛ اما دعواهای جناحی و برخی مسائل اقتصادی این پروژه عظیم را در بین راه اجرا به مجلس كشاند و تلاش برای افزایش سهم شركای داخلی در این قرارداد باعث تغییر این قرارداد بین المللی دولت شد.
    بعد از تغییرات قرارداد دولت محمد خاتمی با شركت ترك سل توسط مجلس، شركت خارجی به رغم كاهش سهام و با توجه به سوددهی پروژه، دوباره آمادگی خود را برای پیشبرد طرح اعلام كرد، اما دیگر كار از كار گذشته بود و شركای ایرانی مذاكره با شركت MTN آفریقای جنوبی، برنده دوم مزایده را برای این پروژه آغاز كرده بودند.
    اعتراضات ترك سل و اصرار بر حضور در پروژه كار به جایی نبرد و در نهایت پرونده این شركت خارجی كه معتقد بود به ناحق و خارج از چارچوب قانون مزایده دولت ایران از پروژه كنار گذاشته شده است، برای همیشه بسته شد. این پرونده شاید از جمله اولین پرونده های جذب سرمایه گذاری خارجی در كشور بود كه به دلایلی نامعلوم حیثیت بین المللی ایران را خدشه دار كرد و باعث شد در مزایده اپراتور سوم كه حدود پنج سال بعد برگزار شد شركت های كمتری تمایل حضور در ایران را داشته باشند.

    خدشه بر چهره ایران
    با توجه به پیشینه ایران در پروژه تالیا و ترك سل، اخراج اتصالات از سومین پروژه جذب سرمایه گذاری خارجی كشور در بخش تلفن همراه باعث اعتراضات بسیاری شد. كارشناسان امر معتقدند كه انجام مزایده های بین المللی نباید به گونه ای باشد كه چهره سرمایه گذاری خارجی كشور را زیر سوال ببرد.
    به گفته برخی تحلیلگران، اگر به هر دلیلی اپراتور اماراتی اتصالات شرایط شركت در مزایده اپراتور سوم را نداشت، نباید از ابتدا در این مزایده شركت داده می شد و مسوولان باید قبل از برگزاری مزایده اپراتور سوم صلاحیت شركت كنندگان را بررسی می كردند.

    زین هم اخراج شد
    پس از تامین اتصالات، قرعه بدشانسی به نام اپراتور زین كویت افتاد و دومین كنسرسیوم برنده مزایده اپراتور سوم نیز دست خالی بازار مخابراتی ایران را ترك كرد.
    كنسرسیوم زین ایران متشكل از صندوق بازنشستگان صدا و سیما، صندوق فرهنگیان و اپراتور "زین" كویت است كه پس از كنار گذاشته شدن اتصالات گزینه مناسبی برای حضور در پروژه اپراتور سوم به حساب می آمد.
    كنسرسیوم زین كویت درشرایطی از دور رقابت خارج شد كه مسوولان آن تصور می كردند در حال انجام مذاكره برای حضور قطعی در ایران هستند.
    سعد البارك، مدیر اجرایی شركت زین كویت، با اظهار خرسندی برای حضور در پروژه اپراتور سوم تلفن همراه معتقد بود حضور در اپراتور سوم درخشنده ترین فرصت برای سرمایه گذاری آنهاست.
    اما به گفته مسولان وزارت ارتباطات، این كنسرسیوم هم به دلیل عمل نكردن به تعهداتش شانس ورود به بازار تلفن همراه ایران را از دست داد و از فعالیت در این پروژه بازماند.
    زین در شرایطی از پروژه اپراتور سوم تلفن همراه كشورمان كنار گذاشته شد كه حضور در بازار ایران را بهترین فرصت سرمایه گذاری برای خود می دانست.

    عمان تل رقیب سوم
    جمعیت جوان و مشتاق به استفاده از فناوری های نوین ایران، انگیزه سرمایه گذاری را در مسوولان كنسرسیوم عمان تل، سومین برنده مزایده اپراتور سوم ایجاد كرد. به همین منظور مدیرعامل عمان تل اعلام كرد كه حاضر است با كمی تغییر در قیمت های پیشنهادی اتصالات به عنوان اپراتور سوم ایران فعالیت كند، اما اقبال با این كنسرسیوم هم همراه نبود، عمانی ها نیز مجبور شدند دست خالی بازار مخابراتی ایران را ترك كنند.
     كنسرسیوم عمان تل متشكل از شركت ایران مبین، وابسته به ستاد اجرایی فرمان حضرت امام (ره) و اپراتور عمان تل كنسرسیوم سوم مزایده اپراتور سوم بود.

    سرمایه گذاری خارجی از یاد می رود
    در حالی كه یكی از اصلی ترین اهداف فعالیت پروژه اپراتور سوم، جذب سرمایه گذاری خارجی و انتقال دانش فنی به داخل كشور است، برخی از مسوولان وزارت ارتباطات از حمایت كنسرسیوم های داخلی كه بتوانند اپراتور سوم كشور را در اختیاربگیرند، خبر دادند.
    اگرچه دكتر سلیمانی، وزیر دولت نهم معتقد بود كه چنین شركتی كه توانایی اجرا و تضمین مالی این قرارداد را داشته باشد به هیچ وجه در كشور وجود ندارد.
    درهمین حال برخی كارشناسان می گویند كه مطابق اسناد تهیه شده، استفاده از نسل سوم تلفن همراه تنها با جذب سرمایه گذاری خارجی و انتقال تكنولوژی ممكن خواهد بود. در نتیجه به دلیل عدم وجود تجربه در این حوزه، استفاده از توان داخلی در پروژه اپراتور سوم به تنهایی ممكن نیست.
     این درحالی است كه برنامه های جذب سرمایه گذاری خارجی در ایران با گذشت چندین سال از اجرای مستقیم و غیرمستقیم آن با موفقیت چندانی همراه نبوده و همیشه ها با چالش های متفاوتی مواجه شده است.شكی نیست كه تحریم های اقتصادی و سیاسی یكی از موانع اصلی حضور سرمایه گذاران خارجی در ایران بوده، اما شرایط خاصی كه برای حضورشان در كشور تعریف می شود، می تواند مهم ترین دلیل عدم تمایل آنها برای فعالیت در فضای اقتصادی ایران باشد.
    حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات كشورمان نیز از این مساله مستثنی نبوده، حضور سرمایه گذاران خارجی در پروژه های این بخش مشهود نیست و بسیار كمرنگ شده است.

    پیكان ها به سوی تامین تله كام
    اما شنیده ها دوباره به حضورشركت تامین تله كام دراین پروژه قوت بخشید. درهمین حال برخی مسوولان در شركت تامین تله كام از آمادگی مجدد این شركت برای حضور در پروژه اپراتور سوم تلفن همراه خبر دادند.
    آنها اعلام كردند كه شركت تامین تله كام آماده است تمام تعهدات این مزایده را آنچنان كه منافع ملی را در بر داشته باشد، اجرایی كند.
    به این ترتیب مسوولان تامین تله كام مدعی شدند با استفاده حداكثری از توان نیروهای متخصص داخلی قادرند اپراتورسوم تلفن همراه كشوررا دراختیار گیرند و آنجا كه نیاز باشد از توان مشاوران خارجی نیز در این پروژه استفاده كنند.
    به گفته مقامات تامین تله كام، در زمان حاضر دیگر بحث اپراتور اماراتی اتصالات مطرح نیست و تامین تله كام می تواند با استفاده از توان فنی و سرمایه گذاری داخلی این پروژه را پیش ببرد.

    دولت دهم و اپراتور سوم
    سرنوشت اپراتور سوم كشورمان درحالی همچنان مبهم است كه رضا تقی پور، وزیر ارتباطات دولت دهم بر جذب سرمایه گذاری خارجی در پروژه های ملی تاكید دارد و معتقد است كه پروژه اپراتور سوم تلفن همراه، فرصتی برای جذب و استفاده از سرمایه گذاری های خارجی است و باید همانند اپراتور دوم به سرمایه گذاری خارجی در این پروژه توجه شود.
    اما به نظر می رسد با وجود این تاكیدات نه تنها هیچ نشانه ای از حضور سرمایه گذاران خارجی درپروژه اپراتور سوم مشاهده نمی شود، بلكه گفته شده كه بند لزوم حضور شركای خارجی از مفاد مزایده حذف شده كه این مساله نشان از استفاده از شركت های خصوصی و دولتی در این پروژه دارد. برخی شنیده ها نیزازانجام مذاكرات نهادها و سازمان های دولتی و شبه دولتی برای حضور در این پروژه حكایت می كند.

    شنیده ها
    درحالی كه برخی اخبار از مذاكرات تامین تله كام با نهادهایی چون صدا و سیما، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و ستاد اجرایی فرمان امام (ره) حكایت دارد، رئیس سازمان تنظیم مقررات همچنان برنده شدن تامین تله كام را انكار می كند و می گوید پروانه اپراتور سوم تلفن همراه هنوز به صورت رسمی به كسی ابلاغ نشده و تا زمانی كه این كار رسما انجام نشود، نمی توانیم برنده را معرفی كنیم.
    اما رئیس كمیته مخابرات مجلس شورای اسلامی می گوید به احتمال زیاد تامین تله كام برنده اپراتور سوم تلفن همراه است. اگرچه این مساله به صورت رسمی اعلام نشده اما با مذاكرات انجام شده وزارت ارتباطات با این شركت پیش بینی می شود تامین تله كام برنده پروژه اپراتور سوم باشد.
    این اظهارات درحالی بیان می شود كه در برخی اخبار آمده است شركت های گسترش الكترونیك مبین ایران (یكی از سهامداران جدید شركت مخابرات ایران) و تامین تله كام برای راه اندازی پروژه اپراتور سوم تلفن همراه تشكیل كنسرسیوم داده اند. معاون سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران نیز اعلام كرده كه این سازمان پیش از این، طرح مشاركت برای سرمایه گذاری در پروژه اپراتور سوم را ارائه كرده و توانسته موافقت اصولی سرمایه گذاری خود در این پروژه را از سوی تامین تله كام دریافت كند.
    رمضانعلی صادق زاده گفته كه دراین كنسرسیوم سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، تامین تله كام (وابسته به شستا) و ستاد اجرایی فرمان امام (ره) حضور دارد و در شرایط فعلی باید تفاهمی برای مشخص شدن میزان سهام اعضای كنسرسیوم دراین پروژه صورت گیرد. به همین دلیل قرار است این كنسرسیوم به زودی برای تعیین میزان سهم سازمان گسترش در اپراتور سوم و مكانیزم های همكاری تشكیل جلسه دهد.
    به گفته صادق زاده،طبق اصل 44 قانون اساسی حضور سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در پروژه اپراتور سوم بلامانع است. این سازمان كه پیش از این برای حضور در مزایده اپراتورسوم و حل مشكل سرمایه گذاری آن اعلام آمادگی كرده بود، طبق سیاست های كلی اصل 44 قانون اساسی به عنوان سازمان توسعه ای باقی می ماند و می تواند در سرمایه گذاری های مشاركتی حوزه های فعالیت كاری خود همچون صنایع های تك با برخورداری از حداكثر سهم 49 درصدی شركت كند.

    اپراتور امروز و فردا
    اپراتور سوم كشورمان در حالی دچار فراز و فرودهای گوناگون شده كه چندی پیش رضا تقی پور، وزیر ارتباطات دولت دهم، وعده اجرایی شدن این پروژه را تا پیش از پایان سال جاری داده و اعلام كرده كه سیم كارت های اپراتور سوم اوایل سال 89 وارد بازار می شود.
    به اعتقاد كارشناسان با آغاز به كار اپراتور سوم، شاهد حركت پررنگ به سمت خصوصی سازی، افزایش میزان رقابت میان اپراتورهای تلفن همراه، كاهش قیمت اولیه سیم كارت و حتی تعرفه آن، از بین رفتن بازار سیاه و انحصاری تلفن همراه، جذب سرمایه گذاری خارجی و انتقال تكنولوژی خواهیم بود.
    اما امروز و فردا كردن های مسوولان برای تعیین برنده نهایی این پروژه، جذب سرمایه گذاری در صنعت مخابرات ایران را با مشكل مواجه كرده و بهره مندی مشتركان ایرانی از خدمات شبكه نسل سوم تلفن همراه با استانداردهای جهانی را بار دیگر به تاخیر انداخته است.
    پرونده اپراتور سوم تلفن همراه كشورمان همچنان در میان تصمیم گیری های دولت و مجلس سرگردان است و هنوز مشخص نشده كه سرنوشت این پروژه به عنوان سومین پروژه جذب سرمایه گذاری خارجی حوزه تلفن همراه به كدام سو كشیده می شود.
    هنوز بعد از گذشت یك سال مشخص نیست چه نهادی سكان هدایت اپراتور سوم را به دست خواهد گرفت و سیم كارت های نسل سومی كه قرار بود تابستان امسال عرضه شود، چه زمان در اختیار مردم قرار می گیرد.
    در هر حال با وجود آن كه كارشناسان بسیاری دچار شدن سرنوشت اپراتور سوم به سرنوشت اپراتور دوم و اخراج تركسل از ایران به عنوان برنده این مزایده را هشدار داده بودند، اما این سرنوشت بار دیگر تكرار شد و این بار بركناری دو اپراتور خارجی- اتصالات امارات و زین كویت - را از كشور رقم زد.
    با این وجود اگرچه دولت ایران قصد دارد این پروژه ملی را به كنسرسیوم های متخصص داخلی بسپارد اما باید بدانیم كه جذب سرمایه گذار خارجی و انتقال تكنولوژی و دانش فنی از جمله اهداف پروژه اپراتور سوم تلفن همراه عنوان شده بود.
    با این حال باز هم باید منتظر ماند و دید كه مسوولان برای این پروژه چه تصمیمی خواهند گرفت و چه زمان موفق خواهند شد برنده نهایی این پروژه را اعلام كنند.


     □

تعداد خوانندگان اين مطلب: 93

مشاهده فهرست مطالب شماره 28




	کليه حقوق محفوظ و متعلق به ماهنامه تحليلگران عصر اطلاعات است.