مشاهده فهرست مطالب شماره 24 دسترسي گوگل به اطلاعات شخصي كاربران نگراني ازگوگل درباره ما زياد مي داند نويسنده: ميثم لطفي     يازده سال قبل در روز هفتم سپتامبر 1998، دو فارغ التحصيل جوان دانشگاه استنفورد شركتي را با "گوگل" تاسيس كردند. در آن زمان اين نام بسيار عجيب و نامانوس بود و هيچ كس آن را جالب نمي دانست. اما هم اكنون كه كمي بيشتر از يك دهه از آن روز مي گذرد، "لري پيج" و "سرگي برين" ميلياردر هستند و شركت آن ها فوق العاده سود آور شده است. اين شركت در سال گذشته ميلادي نزديك 22 ميليارد دلار درآمد كسب كرده و حدود 20هزار كارمند دارد. سؤال اصلي در تجارت امروز اين است كه گوگل در دهه آينده به چه نوع شركتي تبديل خواهد شد؟ آيا از پا درمي آيد يا بيش از پيش رقبا را از ميدان بيرون مي كند؟ برخي كارشناسان پيش بيني كرده اند كه گوگل در سال 2025 ميلادي به يك رسانه جامع و همه گير تبديل خواهد شد. تلويزيون گوگل، موبايل گوگل و انبوهي از كاغذهاي الكترونيكي از جمله مواردي خواهند بود كه در آن زمان در اختيار كاربران قرار مي گيرد. برخي ديگر پيش بيني كرده اند كه گوگل در سال 2015 ميلادي به يك اينترنت واحد تبديل خواهد شد و كل فعاليت هاي مجازي و آنلاين كاربران را تحت تاثير فعاليت هاي خود قرار خواهد داد. در آن زمان Wi-Fi مجاني، مدل سريع تر وب، مرورگر G، انتقال فناوري هاي سه بعدي و... از جمله سرويس هايي خواهد بود كه از جانب گوگل در اختيار ما قرار مي گيرد. سناريوي سومي كه در اين زمينه مطرح مي شود، مربوط به موتور قدرتمند جست وجوگر است كه در آينده رو به زوال مي رود و قرباني ورود به حريم شخصي كاربران، بهينه كنندگان و مايكروسافت مي شود. اين سناريو در حالي مطرح مي شود كه امروزه شركت هاي مختلف وارد حوزه جست وجوهاي اينترنتي شده اند و ديگر غول هاي اين بازار يعني مايكروسافت و ياهو، دست به ائتلاف زده اند تا بتوانند گوگل را از ميدان بيرون كنند. بر اساس اين سناريو گفته مي شود كه گوگل در سال 2020 ميلادي عرصه را به طور كامل به رقبا واگذار مي كند و فعاليت هاي آن بسيار محدود، و از محبوبيت آن بسيار كاسته مي شود. آخرين سناريوي مطرح شده براي گوگل مربوط به سال 2015 مي شود كه در آن زمان گوگل فوق العاده رشد مي كند. آگاهي هاي بشري ذخيره شده، به روز شده و شبكه شده از جمله مزاياي حضور گوگل در سال 2015 هستند. اما هر اتفاقي براي گوگل بيفتد، اين شركت بزرگ هم اكنون بخش اعظم كاربران اينترنتي جهان را در اختيار گرفته و كليه رفتارهاي آنلاين آن ها را هدايت مي كند. گوگل در اصل از كلمه Googol به معني "عدد يك و صد صفر جلوي آن" برگرفته شده كه اين عدد توسط "ميلتون سيروتا" پسر خواهر "ادوارد كاسنر" رياضيدان آمريكايي اختراع شده است. موضوع "عدد يك و صد صفر جلوي آن"، نوعي شعار و در واقع مقصود غول جست وجوگرهاي اينترنتي محسوب مي شود؛ بدين معني كه گوگل قصد دارد سرويس ها، اهداف، اطلاع رساني و اطلاعات خود را به اندازه اين عدد در دنياي اينترنتي گسترش دهد، البته برخي كارشناسان معتقدند كه شركت گوگل هم اكنون به اين هدف رسيده است. برخي كارشناسان راز موفقيت گوگل را الگوريتمي مي دانند كه بر اساس آن، موتور جست وجوي اين شركت در اينترنت به دنبال اطلاعات مي گردد. اين شركت آنچنان جهان را تغيير داده كه مردم ديگر در اينترنت به دنبال چيزي "نمي گردند"؛ بلكه اطلاعات را در اينترنت "گوگل" مي كنند و "گوگل كردن" در لغت نامه ها هم جاي گرفته است. اما بايد توجه داشت كه راز موفقيت گوگل به اين الگوريتم ختم نمي شود. فناوري هايي كه در انبارهاي اطلاعاتي گوگل مورد استفاده قرار مي گيرد، به آن امكان مي دهد تا گستردگي، سرعت و كارآمدي عمليات خود را بيشتر كند كه اين موضوع براي گوگل به اندازه الگوريتم هاي جستجو اهميت دارد. علاوه بر اين، دو ابزار نرم افزاري در سايت اينترنتي اين شركت وجود دارد كه منبع درآمد اصلي آن محسوب مي شود. يكي از اين دو نرم افزار AdWords نام دارد كه در هنگام جست وجو آگهي هاي تبليغاتي را مقابل اطلاعات يافت شده به نمايش مي گذارند و نرم افزار ديگر نيز با نام AdSense، امكان انتشار آگهي هاي هوشمند گوگل را در ديگر سايت هاي اينترنتي فراهم مي كند. هرچند برخي منتقدان گوگل را شركت تك بعدي مي دانند و معتقدند كه ممكن است در آينده موتورهاي جست وجوگر بهتر و جديدتري به بازار عرضه شوند، اما عملكرد گوگل باعث شده تا اين سايت از مقام محبوب ترين سايت جست وجوگر در جهان پايين نيايد. گوگل در منشور شركت خود اعلام كرده: “هدف اين شركت سازماندهي كردن اطلاعات جهان و فراهم كردن امكان دسترسي به اين اطلاعات در سراسر جهان است”. طي سال هاي گذشته اين شركت بزرگ مجموعه اي از ابزارهاي اينترنتي را از جمله Gmail براي ارسال پست الكترونيكي، Google Docs براي واژه پردازي و توليد صفحات گسترده، Picasa براي ويرايش تصاوير، Google Earth و Google Maps براي جست وجوي امكان و نقشه ها، Blogger و YouTube ارائه كرد كه البته اين سرويس ها بخشي از فعاليت هاي گسترده گوگل در دنياي اينترنت محسوب مي شوند. شايد تا چندي قبل اين فهرست بيشتر به شاخص يك رشد تك بعدي شباهت داشت، اما اكنون مشخص شده كه با هر جست وجويي كه انجام مي دهيم و هر ابزاري كه استفاده مي كنيم، به گوگل كمك مي كنيم اطلاعات بيشتري جمع آوري كند و مصنوعات جامعه اطلاعاتي را سازماندهي كند. اين جريان باعث مي شود تا در آينده شاهد غول اينترنتي عظيم الجثه اي باشيم كه نه تنها نياز كاربران عمومي و تجاري را در دسترسي به اطلاعات برآورده مي كند، بلكه يك منبع عظيم اطلاعات براي دولت ها نيز محسوب مي شود و مي تواند در تصميم گيري هاي كلان دولتي در فضاي اطلاعاتي نقش عمده اي برعهده داشته باشد. هر جست وجويي كه كاربران در سايت اينترنتي گوگل انجام مي دهند، به موتورجست وجوي اين شركت كمك مي كند تا حجم دسترسي آن به اطلاعات عمومي و شخصي افزايش يابد. در مقابل، هرچه گوگل اطلاعات بيشتري داشته باشد، مشتريان آن راضي تر خواهند بود، روي آگهي هاي آن بيشتر كليك خواهد شد، درآمد بيشتري نصيب اين شركت خواهد شد و پول بيشتري براي سرمايه گذاري روي سرويس هاي جديد و رايگان گوگل در اختيار مديران اين شركت قرار خواهد گرفت. اين مساله نشان مي دهد كه اطلاعات منبع اصلي درآمد گوگل است. اگر چه مديران گوگل اين روزها قول مي دهند كه شركت آن ها بدون انجام اعمال خلاف درآمد كسب مي كند و از اطلاعات كاربران سوءاستفاده نمي كند، اما سوال ها درباره ايمني اطلاعات شخصي كسب شده از طريق گوگل كه در انبارهاي اطلاعاتي گسترده اين شركت حفظ شده اند، باقي مانده و كاربران را دچار تشويش و نگراني كرده است. اين شركت چندي پيش اعلام كرد كه به منظور تقويت امنيت حريم شخصي كاربران، بعد از مدت مشخص بانك هاي اطلاعاتي خود را شامل اطلاعات شخصي كاربران مي شود، پاك خواهد كرد. گوگل قصد دارد كه به جاي حفاظت از ناشناس ماندن كاربران، بعد از مدت زمان معين بانك هاي اطلاعاتي را از اطلاعاتي كه هويت كاربران اين موتورجست وجو را مشخص مي كند، پاك كرده و فقط در صورت داشتن حكم قضايي و قانوني اقدام به نگهداري از آن ها بكند. عملكرد گذشته اين موتور جست وجوي اينترنتي مبني بر نگهداري تمام جزييات جست وجوي كاربران بود، اما با اين تصميم گوگل سياست خود را تغيير داده است و براي حفاظت از حريم خصوصي كاربران خود بعد از مدت زمان محدود، داده ها را پنهان مي كند. اين تغيير سياست در پي مبارزه گوگل با مقامات دولت آمريكا كه خواستار انتشار اطلاعات كاربران توسط اين موتور جست وجو بودند، اتخاذ شده است. "ماريسا ماير" معاون بخش جست وجوگر گوگل نيز به تازگي اعلام كرده كه تنها در صورت رضايت هر يك از كاربران، اين شركت اطلاعات مربوط به جست وجوهاي شخصي آن ها را ذخيره مي كند كه البته دوره زماني نگهداري از اين اطلاعات هم 18 ماه است و پس از طي شدن اين زمان، اطلاعات به صورت خودكار از بين مي روند. اما اين مساله هم نتوانسته نگراني هاي موجود در اين زمينه را برطرف كند. زيرا بسياري از كارشناسان با نگراني فراوان هشدار داده اند كه شركت گوگل در مورد هر يك از كاربران اطلاعات فراواني را نزد خود نگه مي دارد كه اين اطلاعات مي تواند در موارد فراوان مورد استفاده و حتي سوءاستفاده قرار گيرد و كاربران را دچار مشكل كند. گوگل در حال حاضر ابزارهايي را در اختيار كاربران قرار داده است كه به كمك آن مي توان زمان باقي ماندن اطلاعات شخصي نزد اين سايت را تعيين كرد. اما با اين اتفاقات، اين سوال مطرح مي شود كه آيا كاربران واقعا به سايت گوگل اعتماد دارند؟ اگر از سرويس ها و خدمات اين سايت چندمنظوره در فعاليت هاي روزمره استفاده مي كنند، آيا با اعتماد كامل اطلاعات شخصي خود را در اختيار اين سايت مي گذارند؟ براي برخي كاربران گوگل يك شركت اينترنتي بسيار بزرگ و شگفت انگيز محسوب مي شود كه تعداد زيادي سرويس مفيد و كاربردي آنلاين را در اختيار آن ها مي گذارد تا زندگي اينترنتي آن ها آسان تر شود. اما براي گروه ديگر كاربران، گوگل هيولاي بزرگ اينترنتي است كه دنبال فرصت مي گردد تا اطلاعات را ببلعد و از آن به نفع خود استفاده كند. چندي پيش در "جشنواره انديشه صنوبر" كه در آمريكا برگزار شد، "برايان لرر" از "اريك اشميت" مديرعامل گوگل پرسيد كه اگر اين سايت اينترنتي به همين صورت نزد كاربران اينترنتي سراسر جهان اهميت پيدا كند، تا چه حد ممكن است به عنوان ابزاري براي دولت فدرال آمريكا مورد استفاده قرار گيرد؟ اشميت در پاسخ به اين سوال توضيح داد كه در صورت گستردگي بيشتر گوگل، اين سايت هرگز به عنوان ابزار اطلاعاتي در اختيار دولت آمريكا قرار نخواهد گرفت. با اين وجود، آيا واقعا اين اتفاق به وقوع خواهد پيوست؟ گوگل هم اكنون تمام رفتارهاي آنلاين افرادي را كه در آن حضور پيدا مي كنند زيرنظر مي گيرد و براساس خصوصيات رفتاري آن ها، آگهي هاي تبليغاتي متناسب را منتشر مي كند. گوگل به صورت گسترده آنچه را كه كاربران در اين سايت جست وجو و از نتايج آن استفاده مي كنند در بانك اطلاعاتي خود ذخيره مي كند و اين اطلاعات را براي ارائه خدمات بهتر به كاربران مورد استفاده قرار مي دهد. از زماني كه گوگل سرويس Alexandria را براي تصاحب بازار فايل هاي ويديويي آنلاين راه اندازي كرد، بيش از گذشته رفتارهاي روزمره كاربران را زيرنظر گرفت تا تبليغات آنلاين و آفلاين آن كاربردي تر شود.          گوگل؛ تشنه اطلاعات بيشتر     گوگل حدود يك ماه قبل اعلام كرد كه قصد دارد بار ديگر پا را از ارائه سرويس هاي اينترنتي فراتر بگذارد و نخستين سيستم عامل خود براي رايانه هاي روميزي را با نام Chrome OS روانه بازار كند. اين اقدام باعث عكس العمل هاي فراوان از جانب سازمان هاي فعال در حوزه حقوق شخصي افراد شد كه از جمله اين سازمان ها مي توان به "موسسه پيشروي الكترونيك"، "مركز دموكراسي ديجيتال"، "مركز دموكراسي و فناوري" و "انجمن مشتريان آمريكايي براي تحقيقات شهروندي" اشاره كرد. گوگل طي سال هاي گذشته همواره در زمينه رعايت استانداردهاي حقوق شخصي كاربران مورد انتقاد شديد قرار گرفته است. اين جست وجوگر بزرگ اينترنتي هم اكنون قصد ورود به بازاري را دارد كه سيستم عامل ويندوز مايكروسافت حاكميت آن را در اختيار دارد و يك تنه با ديگر سيستم هاي عامل رقابت مي كند. اما بايد توجه داشت، سيستم عامل جديد گوگل كه تا اندازه اي بر مبناي فضاي اينترنت كار مي كند، قرار است با استفاده از رفتارهاي شخصي كاربران خدمات خود را ارائه دهد تا اين خدمات كاربردي تر شوند.          رفتارهاي روزانه كاربران، زير نظر گوگل     در حال حاضر بسياري از اطلاعات شخصي اعضاي گوگل نظير اطلاعات مربوط به قرارهاي ملاقات در سرويس Calendar، اطلاعات ارتباطي در سرويس Gmail، اطلاعات كاري و اسناد شخصي در سرويس Google Docs و اطلاعات مربوط به عادات خواندن متون در سرويس Google Reader و در سرورهاي مربوط به آن ها ذخيره مي شوند. اما در زمينه خطرات موجود براي اطلاعات شخصي كاربران، نخستين مشكلي كه مطرح مي شود اين است كه كليه اين اطلاعات به صورت رمزبندي نشده در سرورهاي گوگل نگهداري مي شوند كه احتمال سرقت، پاك شدن، از دست دادن و دسترسي افراد غريبه به آن ها زياد است. درست است كه اگر كارمندان گوگل تصميم به سوءاستفاده از اطلاعات كاربران بگيرند اهميت چنداني ندارد؛ اما اگر دولت آمريكا قصد استفاده از اين اطلاعات را داشته باشد چطور؟ گوگل ادعا مي كند از تمام اطلاعات شخصي كاربران به بهترين نحو حمايت مي كند و براساس شرايط و وضعيت موجود، به درخواست هاي اجباري دولت آمريكا تا حد معقول پاسخ مثبت مي دهد. به طور يقين، دولت آمريكا از طريق اين كانال به راحتي مي تواند به كليه اطلاعات ذخيره شده روي رايانه هاي شخصي كاربران نيز دسترسي پيدا كند و بدون آنكه كاربران مطلع شوند، اطلاعات مورد نياز خود را از گوگل به دست آورد.           اطلاع گوگل از موقعيت فيزيكي شما     گوگل هم اكنون سرويس هاي فراواني در اختيار شما مي گذارد تا به وسيله آن ها بتوانيد اطلاعات خود را با ديگر كاربران در سراسر جهان به اشتراك بگذاريد و از طريق سرورهاي گوگل، اعلام كنيد در كدام نقطه از اين كره خاكي قرار گرفته ايد. اين سرويس علاوه بر آنكه مي تواند براي كاربران كاربردهاي مناسبي داشته باشد، اطلاعات مفيد و مناسبي را در اختيار گوگل قرار مي دهد تا به راحتي موقعيت فيزيكي افراد را نيز شناسايي كند. با اين سرويس، شما به گوگل اعلام مي كنيد در هر لحظه در كجاي جهان قرار داريد. بخش My Location در سرويس Google Maps ابزاري است كه مي تواند در رايانه هاي روميزي يا تلفن هاي همراه مورد استفاده قرار گيرد. اين سرويس موقعيت فيزيكي شما را نمايان مي كند و خدمات مورد نياز شما نظير آدرس رستوران ها، هتل ها، پمپ بنزين ها و... را بر مبناي موقعيت جغرافيايي در اختيار شما مي گذارد. علاوه بر اين، Latitude ابزاري است كه امكان به اشتراك گذاري اطلاعات در مورد موقعيت جغرافيايي افراد از طريق تلفن همراه را در سرويس My Location فراهم مي كند. اگر چه در اين سرويس كاربر با انتخاب يك گزينه به گوگل اعلام مي كند موقعيت جغرافيايي او را شناسايي نكند، اما اين شركت در سرور خود آخرين اطلاعات مربوط به موقعيت فيزيكي شما را نگه مي دارد. آيا مي دانستيد گوگل از طريق اين سرويس از عمر باتري گوشي شما و ديگر اطلاعاتي كه به ظاهر اهميتي ندارند هم مطلع مي شود؟          صداي شما در اختيار گوگل     شركت گوگل اعلام كرده كه: «براي سرويس ها و خدماتي كه قابليت تشخيص صداي كاربران در آن لحاظ شده است، اين سايت يك نسخه از صداي كاربر را در سرور خود نگهداري مي كند». شكي نيست كه گوگل اين اطلاعات را براي تقويت سرويس هاي صوتي خود نگه مي دارد. اما آيا مي توان از اين اطلاعات استفاده هاي ديگري كرد؟ سرويس Google Voice كه يك سرويس تلفني اينترنتي است، علاوه بر صداي كاربر حين تماس هاي تلفني، پيا م ها و پست هاي الكترونيكي صوتي را نيز نگه مي دارد. اين يك سرويس مناسب و كاربردي براي كاربران محسوب مي شود و مورد استقبال فراوان قرار گرفته است؛ اما بايد توجه داشت كه همه صداهاي شما و اطلاعاتي كه حين تماس هاي تلفني رد و بدل شده نيز در اين سرويس ذخيره مي شود تا هنگام نياز مورد استفاده قرار گيرد.          سانسورهاي گوگل براي كاربران     يكي از انتقادات بزرگي كه اين روزها به گوگل و سايت هاي مشابه نظير ياهو و Bing مي شود، مربوط به حضور آن ها در كشور چين است. دولت چين به واسطه تصميمات اخير خود مبني بر كاهش دسترسي كاربران به اطلاعات اينترنتي از گوگل خواسته است با انجام فيلترينگ اطلاعات مورد نظر كاربران را براي آن ها نمايش دهد. به هر حال اگر، در حال حاضر يكي از ساكنان كشور چين سايت Google.com را باز كند، آزادي اينترنتي بيشتري نسبت به سايت Google.cn خواهد داشت. گوگل براي آنكه به حضور خود در كشور چين ادامه دهد با درخواست هاي دولت اين كشور براي محدودسازي دسترسي كاربران به اطلاعات موافقت كرده است و بر اين اساس، مي تواند اين محدود سازي را به واسطه شرايط و ضوابط براي ساكنان ديگر كشورها نيز لحاظ كند.          تصاحب رايانه هاي شخصي با Chrome OS گوگل     به جز كارمندان شركت گوگل، هنوز هيچ كس سيستم عامل Chrome OS را نديده است. اما كارشناسان و حاميان حقوق شخصي كاربران از هم اكنون نگراني هاي خود را در مورد اين سيستم عامل و اقدامات آن براي استفاده از اطلاعات شخصي كاربران اعلام كرده اند. اين مساله به اين دليل رخ داده كه نگرش گوگل به حقوق شخصي كاربران و استانداردهاي تعريف شده آن براي اين حوزه بارها مورد انتقاد قرار گرفته است. زماني كه گوگل مرورگر اينترنتي خود را با نام Chrome وارد بازار كرد، كارشناسان اعلام كردند كه گوگل از اين طريق رفتارهاي كليدي اينترنتي كاربران را با استفاده از برنامه اي به نام Omnibox براي خود ذخيره مي كند و بر اين اساس، پيش از آنكه شما در Chrome كليدواژه هاي خود را وارد كنيد، مرورگر آن ها را به شما پيشنهاد مي دهد. اين قابليت مي تواند غيرفعال شود، اما برخي كارشناسان معتقدند در اين صورت باز هم اطلاعات در اختيار گوگل قرار مي گيرد.                □ تعداد خوانندگان اين مطلب: 121        مشاهده فهرست مطالب شماره 24

	کليه حقوق محفوظ و متعلق به ماهنامه تحليلگران عصر اطلاعات است.