مشاهده فهرست مطالب شماره 24 درباره IT Infrastructure Library مدرك يا مهارت، مساله اين است نويسنده: جواد زارعي     چرايي، چگونگي و اهميت دريافت مدارك درست (Certification) در اين سو و آن سوي مرزهاي سرزمين ما زمين تا آسمان با هم تفاوت دارد. شايد باورش قدري سخت باشد، اما گاهي داشتن مدركي ويژه كه ظرف دو سه ماه قابل دريافت است هم بر مدرك پر زرق و برق دانشگاهي ارجحيت دارد و هم از نان شب واجب تر است. قصد نداريم كه از ارزش مدارك دانشگاهي بكاهيم، اما كم نيستند شركت هايي كه ارزش چنداني براي اين گونه مدارك قائل نيستند و مدارك ديگري را طلب مي كنند كه دريافت آنها نه چهار پنج سال طول مي كشد و نه احتياج به از سرگذراندن كنكور و دانشگاه دارد.     بديهي است كه دانشگاه ها دانش محور (Knowledge-Based) هستند و توانايي چنداني در انتقال مهارت ها (Skill/Practice) ندارند، مگر اين كه با مجموعه هاي عمل گراي خارج از دانشگاه مانند شركت هاي خصوصي و بنگاه هاي اقتصادي و غيره ارتباط داشته باشند و مجالي براي دانشجويان براي غربال دانسته ها و كسب تجربه هاي عملي فراهم كنند. تعريف دوره هاي آموزشي متنوع از سوي شركت ها، بنيادها و سازمان هاي دولتي را نبايد رقابت با دانشگاه ها يا انجام فعاليت هاي موازي قلمداد كرد. شرايط اين گونه ايجاب كرده كه يك دوره خاص براي تامين خواسته هاي يك نياز ويژه تعريف شود. مي توان گفت دوره ها و به تبع آن ها مدارك معتبري كه اعطا مي شوند، رويكردي مهارت محور داشته و قرار است كه مكمل رويكرد دانش محور مراكز آموزشي باشند. همين رويكرد مهارت محور اجازه مي دهد كه مخاطبان صرف نظر از رشته تحصيلي دوران دبيرستان و پيش دانشگاهي، جنسيت، محل سكونت و ميزان بهره هوشي و البته بدون رقابت تن به تن اقدام به اخذ مدارك معتبر كنند. شرايط دريافت مدرك بين المللي راهبري كامپيوتر (ICDL) اين چنين است و هيچ رقابتي هم در كار نيست. كافي است هفت مهارت اعلام شده را طي صد تا دويست ساعت گذرانده، در آزمون عملي شركت كنيد، در صورت كسب حد نصاب، مدرك بين المللي را دريافت خواهيد كرد. ديگر اين كه وقتي مدرك به صورت بين المللي صادر مي شود فرقي نمي كند كه از يك كشور كوچك دريافت شده، يا توسط رييس بنياد جهاني ICDL اعطا شده باشد، در صورتي كه مدارك دانشگاهي اين چنين نيستند و بين دانشگاه ها تفاوت ها بسيار است. آنچه ما را بر آن داشت تا درباره اهميت دريافت مدارك بين الملي، به ويژه در زمينه فناوري اطلاعات صحبت كنيم، توجه به مجموعه اي منسجم و مفيد از تجارب موفقي     (Best Practice) است كه طي سال ها گردآوري شده و استفاده از آنها ثمرات بسياري براي مخاطبان خواهد داشت.          دسته بندي مدارك     ماهيت مدارك را بايد از منظرهاي مختلف مورد توجه قرار داد. هر يك از بنيادها و شركت هايي كه وارد اين حوزه مي شوند و دوره تعريف مي كنند و به تبع آن مدرك اعطا مي كنند، تنها بر تجربه هاي موفق و نيازهاي خود تمركز دارند. شركت هاي Microsoft، Cisco، Sun، IBM، HP، Red Hat، Zend، Apple، Oracle و غيره تنها بر حوزه تخصصي و محصولات خود تمركز مي كنند و نه دوره غيرمرتبط برگزار كرده و نه مدرك غيرمرتبط اعطا مي كنند. دوره هاي اين چنيني و دريافت مدارك اين شركت ها را بايد از منظر تخصصي نگريست و بايد دانست كه كدام يك از دوره ها و كسب راهنمايي ها و دريافت تجربه هاي موفق پاسخ به كدام نياز است. مدارك معتبر در زمينه فناوري اطلاعات را مي توان به شكل كلي در دسته هاي عمومي، تخصصي شبكه، تخصصي سخت افزار، تخصصي نرم افزار، امنيت، مديريت و استانداردها خلاصه كرد. واقعيت اين است كه دسته بندي دقيقي از مدارك وجود ندارد و به فراخور، دسته بندي هاي متنوع و گاه متضادي ارائه مي شوند كه اهميت چنداني ندارند، فقط مهم اين است كه بدانيم شركت در كدام دوره (مدرك) براي رفع كدام نياز ضرورت دارد.          يك اشتباه رايج      زماني كه شرح وظايف در ساختار سازماني به درستي تعريف نشود، مي توان مسؤوليت ها را به هر فرد دلخواهي تفويض كرد. فردي كه قرار است در جايگاه مدير شبكه سازمان قرار بگيرد بايد واجد تخصص ها و البته تجربه هاي بسياري باشد. اين فرد بايد ساز و كار دقيق شبكه ها، ابزارهاي معمول و مشكلات رايج اين وادي را بشناسد. تخصص هاي اين چنيني در دوره هاي Network+، MCSE، MCSA، CCNA يافت مي شود. اگر قرار باشد فردي در جايگاه ارزيابي فعاليت هاي شركتي تخصصي كه در وادي فناوري اطلاعات فعاليت مي كند قرار بگيرد، ناچار بايد با ساختار، استانداردها و شيوه هاي ارزيابي آشنا باشد و گذراندن دوره هاي ISO/IEC 20000 Audit و COBIT براي او لازم خواهد بود. از منظري ديگر، بسيارند مديران تصميم گيري كه مقوله امنيت را دست كم مي گيرند، در حالي كه شركت در دوره هاي مفيدي چون CISSP از ملزومات تصدي اين گونه منصب هاست. امكان ندارد كه شركتي در ينگه دنيا، نيروي انساني اداري خود را بدون ارائه مدرك سهل الوصول ICDL Core يا برنامه نويس PHP را بدون ارائه مدرك معتبر Zend Certified يا تكنيسين سخت افزار را بدون ارائه مدرك CompTIA A+ يا مدير خدمات پشتيباني را بدون ارائه مدرك ITIL پذريش كند، چه برسد به استخدام! مدرك MCSE براي سازمان هايي كه از سرورهاي لينوكس استفاده مي كنند ارزش حرفه اي ندارد، اما در ايران دارندگان مدارك Microsoft همه كاره هستند و بدون اين كه يكي از دوره هاي تخصصي لينوكس مانند CompTIA Linux+ يا RED Hat Certification يا Ubuntu Server را گذرانده باشند، امورات مربوط به سرورهاي Windows Server و Linux و Unix را رتق و فتق مي كنند. متصديان شبكه هاي بزرگ سازماني بايد دوره هاي ويژه امنيتي هم ديده باشند كه كمتر شاهد اين ماجرا هستيم. در حقيقت، جايي كه بايد رويكرد دانش محور را ارج نهيم به تجربيات درهم و برهم ساليان گذشته اتكا مي كنيم و جايي كه بايد مهارت ورزانه رفتار كنيم، به دانسته هاي اندك قناعت مي كنيم.          مراكز آموزشي     كمتر استادي را مي توان جست كه بدون كتاب، جزوه و اينترنت؛ حرفي براي گفتن داشته باشد. بسياري از مدرسان آكادميك، بدون كتاب توان هدايت مسير آموزشي را ندارند، به بيان ديگر مهندساني كه قرار است در دانشگاه هاي داخلي دانش ورز و مهارت طلب باشند، دانش گريز و عافيت طلب مي شوند و فرق ميان بديهيات اين رشته را هم نمي دانند. مشكلات اين چنيني را بايد پديده اي جهان شمول دانست كه شوري آن در كشور ما قدري از حد فراتر رفته است. البته ما قرار نيست شيوه آموزش در مراكز آوزش عالي را آسيب شناسي كنيم، اما يكي از دلايل اهميت دوره هاي آزاد را ضعف سيستم آموزشي در سطوح عاليه مي دانيم.          چه بايد كرد؟     خوشبختانه يا متاسفانه مي توان ضعف سيستم آموزش عالي كشور را به كمك دوره هاي تخصصي تا حدي جبران كرد، اما پرسش اصلي اين مي تواند باشد كه كدام يك از دوره ها براي متخصصان مفيد است؟ به نظر مي رسد طرح اين پرسش بر پرسش فوق ارجح است كه چه كسي بايد درباره اهميت و ضرورت دوره هاي در يك سازمان اظهار نظر كند؟ هنگامي كه پاسخي در خور براي پرسش دوم ارائه شود، پاسخ پرسش اول در دستان ما خواهد بود، چرا كه مقتضيات هر سازمان و شركت با ديگري متفاوت است و بايد بررسي شود كه چه دوره هاي براي رفع كدام ضرورت مورد نياز است. اما فرد يا افرادي مي تواند دانش و مهارت هاي موردنياز سازمان را تشخيص دهند كه با فرايندهاي كامل فناوري اطلاعات (IT Lifecycle) در ساختار سازماني آشنا باشند. معماران سازمان ها بايد فرايندهاي بسياري را طرحي كنند كه در آنها مشخص شده باشد چه وظيفه اي (What)، چگونه (How)، در كجا (Where)، توسط كدام فرد (Who)، در چه زماني (When) و به كدامين دليل (Why) انجام خواهد شد. نيروي انساني و ابزارآلات فني بخش لاينفكي از مجموعه فرايندها هستند. مديران فناوري اطلاعات سازمان ها و شركت ها به طور معمول مديريت ارائه صحيح خدمات پشتيباني مانند تهيه و نگهداري تجهيزات، نگهداري از نرم افزارها، مديريت و نگهداري از انواع شبكه هاي كامپيوتري و امثالهم را بر عهده دارند. همچنين ارائه خدمات پشتيباني فني به مشتريان بيروني سازمان در مقوله فناوري اطلاعات نيز ذيل وظايف مديران فناوري اطلاعات تعريف مي شود. از اين رو مديران فناوري اطلاعات بايد: اول؛ بدانند استراتژي اصلي سازمان چيست و موظف به ارائه چه خدماتي در همان چارچوب است، دوم؛ بتوانند خدمات قابل ارائه را به صورت دقيق تعريف و فرايندهاي آن را طراحي كنند، سوم؛ قادر به ارائه خدمات طراحي شده در سطوح مختلف باشند، چهارم؛ سطح كيفي ارائه خدمات را در چارچوب توافق هاي صورت گرفته با مشتريان/ مخاطبان حفظ كنند، و پنجم؛ كيفيت خدمات خود را به صورت مستمر بررسي كرده و ارتقا دهند. هر يك از موارد فوق شامل موارد جزئي تري مانند برنامه ريزي، مديريت تغييرات، رخدادها، مشكلات، عرضه خدمات، مديريت مالي، امنيت، مديريت توسعه خدمات، مديريت ابزارها، مديريت فرصت ها، مديريت ريسك، مديريت ظرفيت ها و غيره است. به همين دليل است كه مديران فناوري اطلاعات بايد با فرآيندهاي جزئي هريك از موارد ذكر شده آشنا باشند و تخصص هاي موردنياز براي پشتيباني از هركدام را تشخيص دهند. در اين رابطه سه موضوع مجزا مطرح مي شود. اول اين كه مدير بايد با اين فرآيندها آشنا باشد، دوم قادر به مديريت كامل فرآيندها باشد و آخر اين كه بتواند فعاليت هاي صورت گرفته را ارزيابي كند. براي مقوله آشنايي مجموعه اي از تجربه هاي موفق گردآوري شده كه ذيل عنوان IT Infrastructure Library ارائه مي شود. براي مديريت كامل اين فرآيندها مجموعه ديگري تحت عنوان IT Service Management طراحي شده و به طور معمول پس از دوره ITIL گذرانده مي شود. براي ارزيابي فرايندهاي در حال انجام مجموعه ديگري تحت عنوان COBIT تعريف شده و همچنين استاندارد ISO 20000 براي ارزيابي اين فرايندها ارائه شده است. ضرورت دارد كه مديران و مشاوران فناوري اطلاعات دوره ITIL را طي كنند، مديران اجرايي از ثمرات دوره هاي ITSM بهره برده و مشاوران و ارزيابان هم از COBIT و ISO 20000 بهره مند شوند. در ادامه به اختصار درباره دوره ITIL صحبت مي كنيم.          ITIL چيست؟     در انگلستان دهه هشتاد ميلادي مجموعه كتاب هايي مبتني بر تجارب موفق (Best Practice) و توصيه هاي كاربردي (Recommendations) به منظور استفاده بهينه از دستاوردهاي فناوري اطلاعات منتشر شد. اين مجموعه با استقبال فراواني مواجه شد و سال 1989 بود كه دوره رسمي IT Infrastructure Library كه به اختصار ITIL v1 خوانده مي شد به عنوان مجموعه اي از مفاهيم و قوانين براي مديريت فناوري اطلاعات معرفي شد. محتواي نسخه اول ITIL در 30 موضوع دسته بندي شده بود. اثربخشي اين دوره ها موجب شد نسخه بعدي يعني ITIL V2 در سال 2000 معرفي شود و موضوعات اصلي آن در هشت شاخه خلاصه شود. در اين نسخه مقوله مديريت خدمات فناوري اطلاعات     (IT Service Management) مورد تاكيد و توجه بيشتري قرار گرفته بود. تغييرات بسيار در دنياي فناوري اطلاعات و شتاب غيرقابل مهار موجب شد كه نسخه دوم طي سال هاي 2001 تا 2006 مورد بازنگري قرار گرفته و سرانجام در سال 2007 ميلادي نسخه ITIL V3 همراه با تغييرات بسيار معرفي شود. نسخه سوم شامل 26 فرآيند پايه مورد استفاده سازمان در حوزه فناوري اطلاعات است كه ذيل پنج شاخه منسجم شده است. پديدآورندگان نسخه سوم توجه ويژه اي به ايجاد نگاه استراتژيك در فرآيندها داشتند و به همين دليل ITIL V3 بدون شك كاركرد بيشتري در قياس با ITIL V2 خواهد داشت.          جايگاه ITIL     كمتر از يكي دو سال است كه امكان شركت در دوره هاي حضوري و مجازي و اخذ مدرك بين المللي ITIL در ايران مهيا شده است. هر چند شركت در دوره هاي ITIL صرف نظر از آزمون بين المللي هم غنيمت است و پس از گذراندن آن ها، تفاوت ديدگاه نسبت به مقوله فرايندهاي خدمات در وادي فناوري اطلاعات براي فرد محسوس خواهد بود. دوره هاي ITIL v2 و ITIL v3 به صورت همزمان در مراكز آموزشي داخلي ارائه مي شوند و از لحاظ قيمت تفاوت چنداني ندارند. هزينه دوره دو سه روزه بين 450 تا 500 هزار تومان و هزينه آزمون بين المللي نيز 350 هزار تومان است. مفاهيم و قوانين ITIL توسط OGC مديريت مي شود و شركت هاي بسياري هستند كه در زمينه برگزاري دوره و اعتباردهي به آزمون ها فعاليت مي كنند. نمايندگي رسمي موسسات بين المللي معتبر ITpreneurs ، EXIN، ISACA و ITSMF اخذ شده است. البته مي توان دوره ITIL را در دبي، سنگاپور يا مالزي گذراند. هنگامي كه اعتبار مدارك و سطح كلاس هاي داخلي با دوره هاي خارج از كشور برابري مي كند، صرف هزينه براي شركت در دوره هاي خارج از كشور منطقي نخواهد بود. موسسه ITpreneurs مديران، مشاوران فناوري اطلاعات، كاركنان بخش هاي خدمات فناوري اطلاعات، مديران تجاري (بازرگاني)، طراحان فرايندهاي سازماني و توسعه دهندگان نرم افزاري و سخت افزاري و به طور كلي ارائه كنندگان خدمات را مخاطبان اصلي دوره ITIL عنوان كرده است. هر ساله گزارش هايي منتشر مي شود كه رتبه بندي و ميزان حقوق سالانه دارندگان مدارك معتبر بين المللي را اعلام مي كند. در سال 2008 حقوق متوسط سالانه دارندگان مدارك ITIL حدود 95 هزار دلار، CISSP حدود 94 هزار دلار، CCIE حدود 93 هزار دلار، MCSD حدود 85 هزار دلار، Red Hat Certified حدود 82 هزار دلار، MCITP حدود 79 هزار دلار، MCDBA حدود 76 هزار دلار و مدرك رايج MCDBA كمتر از 60 هزار دلار اعلام شده است. شركت هاي بزرگ در خلال بحران جهاني مالي سعي كردند افرادي كه مدارك ITIL، ITSM، CISSP و COBIT را به هر شكل ممكن حفظ كنند و در تعديل نيروي انساني به ديگر بخش ها نظر داشتند. اين گونه به نظر مي رسد كه ITIL ارج و قرب بسياري دارد. آن دسته از شركت ها و سازمان هاي داخلي كه رابطه مستمري را تحولات جهاني دارند به طور كامل با ITIL آشنا هستند و كارمندان خود را براي شركت در اين دوره ها بسيج كرده اند. به نظر نمي رسد مجموع دارندگان مدرك ITIL در ايران از يكي دو هزار نفر فراتر برود، در حالي كه بيش از چهل هزار نفر ادعاي مدرك رسمي MCSE دارند. از نظر شغلي، دارندگان مدرك ITIL فرصت هاي شغلي بهتري خواهند داشت.                     □ تعداد خوانندگان اين مطلب: 272        مشاهده فهرست مطالب شماره 24

	کليه حقوق محفوظ و متعلق به ماهنامه تحليلگران عصر اطلاعات است.