مشاهده فهرست مطالب شماره 21 انتخابات شبه الكترونيكي ايراني يك تجربه كاملا موفق! نويسنده: نگار نجفيان     در بازار داغ روزهاي شلوغ انتخاباتي آن هم از نوع رياست جمهوري، قصد داريم به بررسي انتخابات الكترونيكي بپردازيم. مسلما در جريان خبرهاي اين روزها هستيد. در خرداد ماه سال يك هزار و سيصد و هشتاد و هشت، ايران انتخابات الكترونيكي را براي دومين بار تجربه خواهد كرد، البته بايد گفت انتخابات شبه الكترونيكي! تجربه نه چندان خوشايند انتخابات الكترونيكي مجلس هشتم وادارمان مي كند از به كاربردن نا بجاي واژه الكترونيكي بپرهيزيم.           خبرها     وزارت كشور رسما اعلام كرده كه انتخابات خرداد ماه سال جاري الكترونيكي برگزار خواهد شد. مديركل فناوري اطلاعات وزارت كشور در اين باره توضيح مي دهد: «درباره تمام نرم افزارهايي كه قرار است در انتخابات آتي رياست جمهوري استفاده شود با شوراي نگهبان هماهنگي شده و اين نرم افزارها به تاييد كارشناسان اين شورا رسيده است». رحمتي نژاد با ارائه گزارشي به وضعيت برگزاري رايانه اي انتخابات مي پردازد و مي گويد: «سه مرحله از اين انتخابات به صورت رايانه اي برگزار مي شود». وي فاز اول را شامل ثبت نام از داوطلبان برمي شمرد و مي گويد: «فرم هاي ثبت نام 15روز قبل از زمان آغاز ثبت نام روي سايت وزارت كشور قرار مي گيرد؛ البته داوطلبان بايد اصل فرم ثبت نام را به همراه مدارك مورد نياز تحويل ستاد انتخابات وزارت كشور نيز بدهند». رحمتي نژاد فاز دوم را شامل ثبت شماره ملي راي دهندگان در شعبه هاي اخذ راي توصيف مي كند: «مي خواهيم براي رفع مشكلات ثبت شماره ملي از دستگاه باركدخوان استفاده كنيم و وزارت كشور نيز در حال حاضر به دنبال تهيه متمركز دستگاه هاي باركد خوان است». وي فاز سوم را نيز شامل ارسال صورت جلسه نتيجه كار هر شعبه پس از اتمام كار مي داند و توضيح مي دهد كه پس از پايان شمارش آراء، بايد صورت جلسه هر شعبه در نرم افزارهاي تهيه شده ثبت و به سرورهاي مركزي ارسال شود. مديركل فناوري اطلاعات وزارت كشور در ادامه توضيح مي دهد كه براي انجام فازهاي دوم و سوم كار در هر شعبه به رايانه و خطوط ارتباطي نياز است كه بودجه لازم براي تهيه رايانه تامين شده و براي تامين خطوط ارتباطي نيز مكاتباتي با وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات انجام داده اند و اميدوار هستند از شبكه اينترانت داخل كشور هم به اين منظور استفاده كنند. آنچه كه در اين ميان مهم به نظر مي رسد و نياز به كمي تامل دارد، اين است كه وزارت كشور از عملكرد ضعيف خود در انتخابات مجلس هشتم اظهار رضايت مي كند و بازي با اعداد و ارقام پرينت فرم ثبت نام اينترنتي و راه اندازي يك سايت كم سرعت و كم كاربرد را نشانه برگزاري يك انتخابات كاملا الكترونبكي كاملا موفق مي داند. پورمحمدي، وزير كشور وقت براي برگزاري انتخابات الكترونيكي دوره قبل در اين خصوص اظهار كرده بود كه تجربه برگزاري انتخابات الكترونيكي از نظر ما جواب خود را پس داده و نتايج آن مثبت است. از نظر وزير كشور آموزش نديدن كاربران براي استفاده صحيح از رايانه ها تنها اشكال روند برگزاري انتخابات رايانه اي در كشور بوده و معتقد است كه امكان ايجاد خطوط امن رايانه اي در سراسر كشور، هماهنگ بودن سيستم هاي نرم افزاري و تثبيت قابليت اين نرم افزارها و قابليت هاي سيستم مديريتي، همگي حاكي از كامل بودن تجربه برگزاري انتخابات رايانه اي در كشور است. در چنين شرايطي بررسي و مقايسه اي چه تاكنون در كشور در خصوص انتخابات الكترونيكي رخ داده با استانداردهاي علمي و بين المللي ضروري به نظر مي رسد.          انتخابات الكترونيكي چيست؟     قطعا به خاطر داريد كه عملكرد وزارت كشور در اولين تجربه انتخابات الكترونيكي كه براي اهالي آي تي به خاطره اي غم انگيز تبديل شده، اتفاقي شبه الكترونيك محسوب مي شود كه بار ديگر آشكارا ضعف و عدم برنامه ريزي مناسب در اين خصوص را به ما يادآور شده است. اما رضايت عجيب مسؤولان از نخستين تجربه خود كه نشان از تناقضي فاحش دارد، تعريفي دقيق از انتخابات الكترونيكي را ضروري مي كند. براي اين تعريف دقيق و علمي كه منطبق با استاندارد هاي بين المللي باشد، از دكتر "جابر كريم پور" عضو هيات علمي دانشگاه تبريز ياري جسته ايم. وي كه به همراه يكي از دانشجويانش در اين خصوص تحقيقات مفصلي دارد انتخابات الكترونيكي را چنين تعريف مي كند: انتخابات الكترونيكي يعني جايگزين كردن سيستم راي گيري دستي با سيستم مكانيزه. در سيستم هاي مكانيزه عمل اخذ راي با يكي از روش هاي زير مي تواند صورت پذيرد:          1. راي گيري رايانه ي (ايستگاهي)     در اين روش كه كمي پرهزينه تر از ساير روش هاي راي گيري الكترونيكي محسوب مي شود، به جاي استفاده از برگه هاي راي و صندوق اخذ راي، از رايانه ها استفاده مي شود. به اين ترتيب كه در محل اخذ راي، رايانه هايي براي راي گيري قرار مي گيرد و شهروندان توسط مانيتور هاي حساس دستي، صفحه كليد و يا مدادهاي الكترونيكي، نامزد مورد نظر را انتخاب و راي خود را ارائه مي كنند. در انتخابات الكترونيكي مجلس هشتم در ايران نه مانيتور حساس دستي وجود داشت، نه مداد الكترونيكي و نه حتي راي الكترونيكي. راي ها روي كاغذ نوشته مي شد و تنها تفاوتي كه اين انتخابات الكترونيكي با انتخابات غير الكترونيكي سال هاي پيش داشت، اين بود به جاي مهر شدن شناسنامه ها كدهاي ملي شهروندان به صورت ديجيتالي در رايانه ها ثبت مي شد. در هر حال، واضح است كه نخستين تجربه وزارت كشور حداقل در اين دسته از طبقه بندي هاي دكتر كريمپور قرار نمي گيرد. به گفته دكتر كريمپور، در روش ايستگاهي امكان معرفي نامزدها در كنار عكس هر كدام نيز وجود دارد و در حال حاضر مدل هاي جديد از اين دستگاه ها، مانند دستگاه هاي خود پرداز نيز توليد شده اند. همچنان تشخيص هويت افراد راي دهنده با استفاده از مدارك شناسايي صورت نمي گيرد. در هر حال، در اين روش هم، مردم مجبور به حضور در مكان هاي راي گيري هستند و تفاوت عمده در اينجا اين است كه به جاي اين كه راي خود را روي كاغذ بنويسند و به صندوق بيندازند، از رايانه استفاده مي كنند. ايستگاه هاي راي گيري در اين روش مي توانند به شبكه هاي امن اكسترانت وصل شده و آخرين آمار را در هر لحظه به سرورهاي مركزي بفرستند كه اين از مهم ترين مزاياي اين روش مي تواند باشد و نامزدها در هر لحظه مي توانند از وضعيت خود مطلع شوند. در انتخابات نوامبر 2004 آمريكا هم از ايستگاه هاي راي گيري در كنار ساير روش هاي راي گيري الكترونيكي استفاده شد؛ به اين ترتيب كه دولت براي راحتي مردم اقدام به نصب كيوسك هايي در فروشگاه ها و مراكز عمومي و دفاتر پستي كرد و مردم با مراجعه به يكي از اين مراكز آراي خود را ارائه دادند. در اسفند سال 86 هيچ كيوسك انتخاباتي در هيچ فروشگاه يا دفتر پستي در هيچ جاي ايران مشاهده نشد، همچنان راي ها روي كاغذ نوشته شدند و هيچ كانديدي با استفاده از شبكه هاي امن اكسترانت از آخرين وضعيت خود مطلع نشد، بنابراين تجربه موفقي كه وزارت كشور از آن سخن مي گويد در اين دسته از تقسيم بندي ها قرار نمي گيرد.                2. راي گيري اينترنتي     دكتر كريم پور اين روش را يكي از كم هزينه ترين راه هاي برگزاري انتخابات مي داند. در سيستم راي گيري اينترنتي به ايستگاه هاي راي گيري نيازي نيست و وقت شهروندان در اين ايستگاه ها هدر نمي رود، بلكه تمام افراد واجد شرايط در هر مكاني كه باشند مي توانند با مراجعه به سايت هاي اينترنتي كه براي اين كار تهيه شده است، به نفع نامزد مورد نظر خود راي دهند. در واقع يكي از مهم ترين مزاياي اين سيستم، نداشتن محدوديت مكاني براي افراد واجد شرايط راي است و آ ن ها در هر كجاي جهان كه باشند مي توانند راي بدهند. يكي از سيستم هايي كه اين كار را امكان پذير مي كند سيستم SERVE است. امنيت، قابل اعتماد بودن و اجراي عدالت در انتخابات از مسايل حايز اهميت در اين روش است. به اين ترتيب كه هر شخص بتواند فقط يك بار راي دهد، راي او محفوظ بماند، هويت شخص راي دهنده مشخص نشود، آرا مستند و نرم افزارهاي راي گيري قابل اعتماد باشند. در انتخابات سال 2000 آمريكا هم از اين سيستم در كنار ديگر سيستم ها استفاده شد كه البته به دليل بي اعتمادي مردم، تنها 69/4 درصد از افراد راي دهنده، از طريق اينترنت راي دادند. به رغم وجود نگراني هايي در مورد افشا شدن هويت شخص راي دهنده، خرابي تكنولو ﮊيك، امنيت شبكه راي گيري، كارايي، ذخيره سازي و انتقال آرا و راي دادن چند باره، هنوز اميدهاي زيادي براي بهبود اين روش و بهينه كردن آن وجود دارد. هم اكنون كشورهاي ژاپن، نيوزلند، سوئد، سوئيس و استوني در حال فراهم كردن زمينه هاي راي گيري اينترنتي هستند؛ چنان كه كشور تازه استقلال يافته استوني، انتخابات موفق سال 2002 خود را از طريق شبكه هاي اينترنتي برگزار كرد. در انتخابات 86 ايران از سايت اينترنتي هم خبري نبود. بنابرين انتخابات موفق الكترونيكي در ايران در زمره اين دسته هم قرار نمي گرفت. اگرچه همان طور كه اشاره شد اجراي اين شيوه مستلزم برخورداري از امكانات و توانايي بالاي سخت افزاري و نرم افزاري براي ايجاد امنيت كامل در سايت ها براي فاش نشدن هويت افراد و... است، مسلما ما براي برقراري اين امنيت با مشكلات جدي سخت افزاري و نرم افزاري مواجه هستيم؛ همان طور كه تجربه ما براي برقراري امنيت سايت هاي شركت ها، بانك ها و ادارات دولتي چندان رضايت بخش نيست و عملا ما با مشكل عدم برنامه ريزي صحيح و بيش از آن با عدم توانايي علمي و عملي سخت افزاري و نرم افزاري مواجهيم.          3. راي گيري از طريق پيام كوتاه يا تلفن     اين نوع راي گيري كه هنوز به طور رسمي در دنيا تجربه نشده، تقريبا يك نوع راي گيري از راه دور است. در اين سيستم، هر كاربر از طريق سرويس پيام كوتاه تلفن همراه خود و همچنين از طريق خط تلفن هاي مجهز به سيستم تون و يا تلويزيون هاي ديجيتالي متصل به خط تلفن، مي تواند راي خود را به سرور راي گيري بفرستد. يكي از معايب اين روش در دسترس نبودن سيستم هاي تلويزيون ديجيتال و يا تلفن همراه يا خط تلفن تون براي هر شخص است كه اگر از اين سيستم به تنهايي استفاده شود، باعث كاهش تعداد شركت كنندگان در انتخابات مي شود. اما آسان بودن اخذ راي در اين سيستم ها از مزاياي آن است. نياز به توضيح و تفسير نيست. انتخابات شبه الكترونيكي ما در دسته آخر هم قرار نگرفت. اما به هر حال تجربه موفقي بوده است. چگونه؟! هنوز نمي دانيم. فقط مي دانيم كه اين تجربه موفق بار ديگر در خرداد 88 تكرار مي شود.          ره به تركستان     سابقه برگزاري انتخابات الكترونيكي در جهان به حدود 10 سال مي رسد. استراليا اولين تجربه موفق انتخابات الكترونيكي را در اكتبر 2001 ديد. در بلژيك، برزيل و فرانسه هم به ترتيب در سال هاي 1999، 1996 و 2003 انتخابات الكترونيكي براي نخستين بار برگزار شد. شايد جالب باشد كه بدانيد سال 1982 در هند انتخابات الكترونيكي به صورت آزمايشي به انجام رسيد. در آن سال اين سيستم به صورت تجربي در ايالت كرالاي هند به كار گرفته شد. اگرچه دادگاه عالي هند نتايج اين انتخابات را به جهت مغايرت برگزاري آن با قانون رد كرد، اما اين رويداد موفقيت آميز، سنگ بناي محكمي براي برگزاري تمام انتخابات سال 2003 هند به صورت الكترونيكي شد. واضح است كه انتخابات مجلس هشتم نه الكترونيكي برگزار شده و نه يك تجربه موفقيت آميز به شمار مي رود. انتخابات مجلس هشتم مانند گذشته، ساده و دستي انجام شد. در اين انتخابات نه فناوري نقشي داشت و نه رايانه و اينترنت در آن حرفي براي گفتن داشتند. اما متاسفانه مسؤولان به صرف پر كردن فرم رايانه اي نامزد ها در اينترنت و البته پرينت گرفتن آن و تحويل حضوري همان فرم پرينت گرفته شده در وزارت كشور، اين جريان را برگزاري يك انتخابات تمام الكترونيك موفق دانسته و ثبت شماره هاي ملي راي دهندگان در محل هاي اخذ راي را از مظاهر تحقق دولت الكترونيك مي دانند. اما آيا واقعا به اين همه هياهو نياز است؟ انتخابات اسفند 86 به هيچ صورت با هيچ علم، منطق و مدركي يك انتخابات الكترونيكي نيست، چه برسد به موفق بودن يا نبودن آن. آيا بهتر نبود كه مسؤولان به جاي سر و صدا كردن و شبه الكترونيك ساختن انتخابات، مثل تمام پديده هاي شبه الكترونيكي كه در كشور نمونه هايش را فراوان داريم، به برنامه ريزي صحيح و جامع براي دستيابي به زيرساخت هاي سخت افزاري و نرم افزاري لازم در اين خصوص مي پرداختند؟ آيا ما از كوچك ترين امكانات و توانايي هاي علمي و عملي براي برگزاري انتخابات الكترونيك برخوردار هستيم كه با سرور و شادي از آن دم مي زنيم و بار ديگر همان اتفاق الكترونيك غير الكترونيك را تكرار مي كنيم؟ بهتر نبود مثل هميشه در حوزه آي تي به شبيه سازي هاي غلط و غير اصولي مشغول نباشيم، فعاليت اصولي در اين حوزه را آغاز كنيم و اگر كمي بيشتر طول كشيد، كمي ديرتر جشن و سرور به پا كنيم؟                     □ تعداد خوانندگان اين مطلب: 373        مشاهده فهرست مطالب شماره 21

	کليه حقوق محفوظ و متعلق به ماهنامه تحليلگران عصر اطلاعات است.