مشاهده فهرست مطالب شماره 19 نگاهي به وضعيت نشر الكترونيك در كشور نويسنده: فاطمه رشيدي     درست روز دوشنبه 6 آبان ماه، در ششمين روز برگزاري دومين جشنواره ملي رسانه هاي ديجيتال، مهندس عيسي زارع پور، رييس دفتر توسعه رسانه هاي ديجيتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در جمع خبرنگاران اعلام كرد كه از نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مجمع ناشران الكترونيك مجوز قانوني ندارد و هر فعاليتي زير اين عنوان انجام شود، غير قانوني است. اين خبر به نظر برخي رسانه ها بي اهميت جلوه كرد و در برخي رسانه ها نيز در صدر اخبار قرار گرفت. زارع پور در آن نشست، علت حضور نداشتن مجمع ناشران الكترونيكي در جشنواره را غير قانوني بودن فعاليت اين مجمع عنوان كرد و افزود: مجمع ناشران الكترونيكي قرار بود در مدت 6ماه مجوز فعاليت دريافت كند. اما اقدام نكردند و از سال 86 بدون دريافت مجوز به فعاليت خود ادامه مي دهند. در همين راستا شكايت هايي هم از سوي وزارت ارشاد به مراجع قضايي ارائه شده كه علت آن فعاليت هاي غيرقانوني مجمع ناشران الكترونيكي زير عنوان وزارت ارشاد بوده است. زارع پور گفت: ما از مجمع ناشران الكترونيكي دعوت كرديم تا فعاليت هايشان را در قالب دفتر رسانه هاي ديجيتال وزارت ارشاد قرار دهند، ما نيز اين حوزه را در قالب فعاليت هاي فرهنگي ديجيتال تعريف كرده ايم. وي معتقد است يكي از بزرگ ترين مشكلات سال هاي گذشته كه بر سر راه توليدكنندگان نرم افزار بوده، عدم حمايت قانوني از پديد آوردندگان نرم افزار است. قانون حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم افزارهاي رايانه اي سال 83 به تصويب هيات وزيران رسيد اما پشتوانه خوبي براي اجرا نداشت و اين كمبود در عرصه حمايت هاي معنوي، يعني بزرگ ترين حمايت در عرصه نرم افزار بود. وي نبود جايگاه رسمي براي شناخت نرم افزار به عنوان يك ثروت را مشكل ديگر اين حوزه دانست و افزود: با گنجاندن رسانه هاي ديجيتال به عنوان بخش مهمي از اين حوزه، جايگاه رسمي براي آن ايجاد كرديم و با توجه به اهميتي كه اين سند دارد، در دايره وظايف خود برنامه هاي متعددي، به ويژه قانون گواهي نامه ثبت نرم افزار را براي توسعه نرم افزارها اجرا كرديم؛ به اين ترتيب كه از ابتداي سال جاري بر مبناي اين گواهينامه كه سند ثبت نرم افزار است تكثير نرم افزار بدون شناسنامه ممنوع شده است.          قانوني يا غير قانوني     آيا مجمع ناشران الكترونيكي نهادي قانوني است يا غير قانوني؟ اين پرسشي است كه پس از اظهارنظر رسمي عيسي زارع پور، رييس مركز IT و رسانه هاي ديجيتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مبني بر غير قانوني بودن اين مجمع مطرح شد. در پي اعلام نظر رييس مركز IT و رسانه هاي ديجيتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، به منظور تنوير اذهان عمومي در ارتباط با وجاهت قانوني فعاليت مجمع ناشران الكترونيك، مجمع ناشران الكترونيك نيز نكاتي را متذكر شد. اين مجمع پيرو نامه مورخه 14/8/79 و مجوز وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي وقت تشكيل شد و فعاليت خود را تحت پوشش معاونت محترم فرهنگي وقت به مدت 6ماه آغاز كرد. پيرو صورت جلسه مورخه 6/8/80 در دفتر معاون محترم فرهنگي وزارت ارشاد، فعاليت هاي اين مجمع مجددا تا ثبت در مجامع امور صنفي به مدت 6 ماه ديگر تمديد شد. مطابق با نامه مورخه 29/7/80 مجمع امورصنفي تهران، با توجه به همگن بودن فعاليت ناشران الكترونيك با اتحاديه صنف ناشران و كتاب فروشان تهران قرار بر اين شد تا اين مجمع به طور موقت تحت پوشش اتحاديه ناشران به فعاليت خود ادامه داده، به محض رسيدن به حد نصاب لازم، به عنوان صنف مستقل اعلام موجوديت كند. اين مهم در دستور كار مجمع قرار گرفته و مجوز هاي نشر صادر شده توسط وزارت محترم فرهنگ و ارشاد اسلامي براي ناشران الكترونيك (كه بعضا حتي يك جلد كتاب كاغذي نيز به چاپ نرسانده و منتشر نكرده اند) و هم اكنون نيز به طور متناوب در دست صدور است، گواه خوبي بر ادامه اين روند است. پس از رسيدن به حد نصاب تعداد مجوز هاي نشر و اعلام آن به اتحاديه ناشران مقرر شد كه مطابق قانون، اعضاي جديد براي اخذ پروانه كسب اقدام كنند و پس از اخذ پروانه كسب به تعداد حد نصاب، اتحاديه مستقل ناشران الكترونيك براساس روال قانوني اعلام موجوديت كند كه اين امر هم اكنون در جريان است.          چه كسي سنگ بناي رسانه هاي ديجيتال را گذاشت؟     مجمع نه تنها فعاليت خود را قانوني مي داند بلكه اعتقاد دارد سنگ بناي ضرورت تشكيل بخش فناوري اطلاعات و نشر الكترونيك در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي را كه هم اكنون به نام «مركز توسعه فناوري اطلاعات و رسانه هاي ديجيتال» فعاليت مي كند، خود نهاده و هميشه اهميت آن را به مسوولان وقت گوشزد كرده و جلسات فني و تخصصي متعددي را در زمينه ايجاد اين ساختار در وزارت ارشاد مديريت كرده است. مجمع ناشران الكترونيكي ياد آوري مي كند: در كارنامه قريب به يك دهه فعاليت خود بدون اتكا به هيچ منبع مالي مشخص دولتي و بهره گيري از توان شركت هاي حوزه نشر الكترونيك اقدام به برگزاري و مديريت چندين دوره نمايشگاه «نشر الكترونيك» در كنار نمايشگاه بين المللي كتاب كرده و اضافه مي كند كه در آن دوران هيچ مركز و حامي توليد كننده محتواي الكترونيكي در كشور وجود نداشت.          نقش چه كسي پر رنگ تر بود     مجمع ناشران الكترونيك با اشاره به تاثير گذاري اين مجمع در روند شكل گيري و پيشرفت قانون كپي رايت نرم افزارهاي رايانه اي مي گويد: موضوع كپي رايت نرم افزار هاي رايانه اي موضوع بسيار مهمي است كه طي اين سال ها اعضاي هيات موسس مجمع ناشران الكترونيك با تقبل هزينه هاي سنگين و به اشكال مختلف در حوزه هاي انتظامي و قضايي آن را پي گيري كرده اند. همچنين تدوين آيين نامه اجرايي قانون مصوب سال 79 و حتي تهيه پيش نويس اين آيين نامه با كمك اين مجمع انجام شده است و مجمع در اكثر جلسات بررسي و اصلاح آن پا به پاي مسوولان وقت ارشاد حضور داشته است.           غيبت در نمايشگاه مانع تعامل با مركز توسعه رسانه هاي ديجيتال نيست     اما مجمع دليل غيبتش در نمايشگاه رسانه هاي ديجيتال را به نادرست بودن حذف ناشران الكترونيك از فضاي نمايشگاه بين المللي كتاب، قبل از به بلوغ رسيدن نمايشگاه رسانه هاي ديجيتال مربوط مي داند و مي افزايد: نظر كلي مجمع بر «نادرست بودن تصميم حذف ناشران الكترونيك از فضاي نمايشگاه بين المللي كتاب قبل از به بلوغ رسيدن نمايشگاه رسانه هاي ديجيتال» بوده و هست كه بار ها و بارها به اشكال مختلف به اطلاع وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، معاون فرهنگي و نيز رياست مركز توسعه فناوري اطلاعات و رسانه هاي ديجيتال آن وزارتخانه رسيده است. ولي اين امر به هيچ وجه مانع از تعامل و همكاري مجمع ناشران الكترونيك با مركز توسعه فناوري اطلاعات و رسانه هاي ديجيتال نبوده و نخواهد بود. مجمع ناشران گوشزد مي كند كه كه در جلسه انتخاب رياست جديد مجمع ناشران الكترونيك در تاريخ 4/11/86 درباره همكاري دو طرفه، ميان مجمع و وزارت ارشاد مذاكره انجام شده و زارع پور به وظايف مركز و حمايت هاي وزارت ارشاد در بخش هاي فرهنگ سازي، توسعه، حمايت، اعتبارات، نيز اهميت نقش بخش خصوصي به عنوان موتور فعاليت و لزوم جريان سازي در اين حوزه و ضرورت اعمال نقش حمايتي و نظارتي آن اشاره كرده است. همچنين اتفاق، رييس مجمع نيز ضمن اعلام آمادگي همكاري در تمامي زمينه هاي مربوط به فعاليت ناشران الكترونيك، هرگونه حمايت خلاق و فعال در مقوله ثبت نرم افزار را از وظايف ذاتي مجمع دانست. مجمع ناشران الكترونيكي مي افزايد: دعوت از شركت هاي عضو اين مجمع به صورت رسمي و كتبي، روي سايت مجمع از ماه ها قبل انجام شده و در نتيجه آن بيش از 80عضو رسمي مجمع در اين نمايشگاه حضور داشتند. تمام اعضاي هيت موسس مجمع (بدون استثنا) با غرفه هاي شايسته و با تمام توان در نمايشگاه امسال حضور داشتند و محصولات فاخر و در خور تقديري هم ارائه كردند. برخي نيز نامشان در فهرست برترين هاي اين نمايشگاه ثبت و تنديس زرين و لوح افتخار دريافت كردند.          پرچم سفيد در دست مجمع ناشران الكترونيكي     اعلام غيرقانوني بودن فعاليت مجمع بيش از همه كام اعضاي مجمع را تلخ كرد. پس از اعلام نظر مجمع تا كنون هيچ مقامي از سوي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، اظهار نظري در اين زمينه نداشته است. تنها علي اصغر رمضانپور معاون امور فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي با بيان اين كه مجمع ناشران الكترونيكي بايد نشر الكترونيكي را پاره اي از حكميت نظام نشر كشور تلقي كند، گفت: ما بدون روزآمدسازي نظام نشر سنتي، چندان پيشرفتي در گونه الكترونيكي آن نخواهيم داشت. وي توسعه نشر الكترونيكي را نيازمند زمينه سازي هاي اقتصادي، فرهنگي، حقوقي و فني دانست و يادآور شد: در بحث اقتصادي، نشر الكترونيكي نمي تواند به حمايت هاي برخي سرمايه گذاران دولتي يا خصوصي متكي باشد كه براساس برخي از نيازها در اين عرصه فعال هستند. پس نيازمند يك بازار سازمان يافته هستيم.          بسيج عمومي براي كپي رايت     چنين به نظر مي رسد كه پاسخ مجمع به اندازه كافي قانع كننده بوده است. با توجه به اينكه در شرايط فعلي بيش از آنكه دعواي اصناف و دولت در درجه اول اهميت باشد، مقوله رعايت كپي رايت، مهم ترين معضلي است كه صنعت نرم افزار كشور بدان دچار است و اگر اين معضل برطرف شود گشايشي در صنعت نرم افزار كشور رخ خواهدداد؛ مجمع و وزارت ارشاد بر سر اين موضوع به توافق رسيده اند. تا جايي كه دبير مجمع دراين باره گفته است: مجمع ناشران الكترونيك در زمينه حمايت از حقوق پديدآورندگان نرم افزار، مانند ثبت نرم افزار و شناسنامه دار كردن محصولات حوزه نشر الكترونيكي با بخش رسانه هاي ديجيتالي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي همكاري مي كند. حسن احمدي افزود: اين مجمع به عنوان صنف بخش خصوصي جلساتي را در زمينه حمايت مالكيت معنوي و مادي نرم افزار داشته و بر اساس اجرايي شدن قانون كپي رايت در كشور، درصدد ايجاد مركزي بوده تا حمايت هاي لازم را از بخش خصوصي و شركت ها انجام دهد. اين مركز چندي پيش افتتاح شده و فعاليت آن ثبت، مالكيت و شناسنامه كردن نرم افزارهاست. به گفته احمدي مسايل مربوط به بحث فناوري اطلاعات به ويژه حل مساله كپي رايت و تحقق واقعي شخصيت نشر در حل مشكلات پيش روي همه سازمان هاي مربوط به فناوري اطلاعات موثر است.وي افزود: در حال حاضر فعالان اين حوزه ها اعم از سازمان نظام صنفي رايانه اي، مجمع تشكل ها و انجمن شركت هاي فناوري اطلاعات و ارتباطات و انجمن شركت هاي اينترنتي هر كدام به صورت منفرد و جداگانه فعاليت مي كنند و هيچ يك حاضر به همكاري و پيوستن به يكديگر نيستند تا با رسيدن به تفاهمي معضل كپي رايت را حل كنند و شركت هاي توليد كننده نرم افزار را از اين معضل نجات دهند. او با بيان اين كه بزرگ ترين چالش در بخش IT نبود تفاهم و همكاري واقعي بين تشكل هاي مرتبط با بحث فناوري اطلاعات است و با اشاره به جلساتي كه تا به حال بين اين تشكل ها برگزار شده، افزود: ناهماهنگي ها و ناآشنايي به پتانسيل هاي تشكل ها نسبت به يكديگر باعث شده جلساتي كه سال هاي اخير بين مسوولان ارشد سازمان هاي مربوط به بخش IT برگزار شده، به طور واقعي در حل مشكلات اين صنف مثمر ثمر واقع نشود. احمدي با بيان اين كه بخش خصوصي اين صنعت به نهاد خاصي براي نظارت بر اعمال و رفتار آنها نياز ندارد تصريح كرد: با توجه به بحث خصوصي بودن شركت هاي مرتبط در IT، اين بخش ها به لحاظ سود و انديشه هاي اقتصادي خود مي توانند از پس حل مشكلات شان برآيند و جدا از بخش دولتي بايد بتوانند به تفاهمي در رفع گرفتاري هاي موجود برسند كما اينكه بخش دولتي حمايت خودش را انجام مي دهد. و اين چنين بود كه مجمع پس از غيرقانوني خوانده شدن فعاليت خود توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، بار ديگر آمادگي خود را براي هرگونه همكاري با وزارت ارشاد اعلام كرد. به رغم همه اتفاقاتي كه در اين چند ماهه رخ داد و با وجود اظهار نظرهاي مختلف، از ظواهر امر چنين بر مي آيد كه جامعه نرم افزاري در حال حاضر تمركزش را بر موضوع شناسنامه دار كردن نرم افزارها براي مقابله با سود جويان گذاشته و فعلا مجالي براي دعواي صنفي نيست.                     □ تعداد خوانندگان اين مطلب: 279        مشاهده فهرست مطالب شماره 19

	کليه حقوق محفوظ و متعلق به ماهنامه تحليلگران عصر اطلاعات است.