مشاهده فهرست مطالب شماره 16 توضيحي در باره تفاوت هاي ايران كد و باركد گم شده در ترجمه نويسنده: محمدباقري     براي اغلب مخاطباني كه با واژه ايران كد روبه رو مي شوند، اين پرسش طبيعي مطرح مي شود كه آيا ايران كد همان باركد است؟ و اگر نيست، چه تفاوت هايي با آن دارد؟ شيوه طرح موضوع ايران كد و نوع برخورد با آن در همايش ها و نشست ها به گونه اي است كه شائبه اين هماني قوت مي گيرد. با نگاهي به اطراف مان درخواهيم يافت كه موضوع باركد به طور كامل پذيرفته شده و به شكلي محسوس، نقشي محوري در همايش ها، كارگاه هاي آموزشي، شماره هاي پياپي نشريات و موارد ديگر دارد. به همين سبب پرسش هاي ابتدايي با قوت بيشتري مطرح مي شود كه آيا ايران كد، نوعي باركد ايرانيزه شده يا نسل جديدي از باركدهاست؟ اين نوشتار سعي مي كند كه تصوير روشني از تفاوت هاي موجود ميان ايران كد و باركد ترسيم كند.           خاستگاه باركدها ابتدا به خاستگاه و علت اصلي ايجاد باركد ها مي پردازيم و بدين پرسش پاسخ خواهيم گفت كه چه نيازي باعث شد تا باركد ها به وجود آيند؟           تب تند تنوع گرايي در توليد محصولات بر جان صنعت گران غربي، نياز جديدي را براي ارائه راه حلي در جهت شناسايي سريع و دقيق اقلام تجاري براساس، اطلاعات مندرج بر روي آنها نمايان كرد، به صورتي كه تمييز آنها با حداقل اشتباه ممكن باشد. در اين ميان يكي از شركت هاي زنجيره اي فعال در توزيع مواد غذايي تحقيقاتي را به منظور طراحي سيستمي براي خواندن خودكار اطلاعات مندرج بر محصول خود آغاز كرد؛ چرا كه ماشين ها قادر به شناسايي اعداد و ارقام مهم درج شده روي محصولات يا روي كاتالوگ نبودند. از سوي ديگر، به كارگيري نيروي انساني در اين زمينه، كارفرمايان را با دو مشكل توامان افزايش خطاي انساني در شناسايي محصول و كندي طبيعي فرآيند كار مواجه مي ساخت. در دهه چهل ميلادي بود كه باركد ها به عنوان راه حلي بديع و ذوق برانگيز پا بر عرصه وجود نهادند و استفاده از آنها در تجارت مرسوم شد.           راه حل ارائه شده:     باركد باركد چيست؟ باركد يا خط نماد (Barcode) مجموعه اي از خطوط ميله اي با عرض هاي متفاوت است كه براساس الگوريتم مشخصي توليد مي شود و توسط ماشين قابل خواندن است. باركد ابزاري براي نمايش داده ها است. اما چرا داده ها بدين صورت نمايش داده مي شوند؟          پاسخ اين است كه باركدها امكان دريافت سريع و دقيق داده ها را براي دستگاه هاي كدخوان فراهم مي كنند. به بيان ديگر اگر بخواهيم داده اي را در يك تراكنش مانند نقاط فروش (به طور عمو مي در فروشگاه هاي زنجيره اي) تشخيص دهيم، اسكنرها براي دريافت اطلاعات عددي يا حرفي كالا علاوه بر كندي ذاتي؛ با خطاي بالايي مواجه هستند. بروز خطا از يك سو موجب افزايش هزينه مي شود و از ديگرسو، حجم بالايي از اطلاعات بايد اسكن شوند. طبيعي است كه در نتيجه انجام اين عمليات، افزايش قابل ملاحظه اي در هزينه و زمان را شاهد خواهيم بود. باركدها براي ايجاد تسهيل و تسريع در عمليات هاي اين چنيني اختراع شدند.          نتيجه استفاده از باركدها     فروشگاه هاي زنجيره اي بهترين مثال براي مشاهده نتيجه استفاده از باركدها هستند. بدين صورت كه خريدار كالاهاي مورد نظر خود را انتخاب كرده و در مقابل صندوق دار قرار مي دهد. صندوق دار نيز بدون اين كه اشرافي نسبت به اطلاعات هر كالا داشته باشد، با استفاده از يك دستگاه كدخوان اقدام به اسكن باركد هر كالا مي كند و مشخصات كالا با دقت مثال زدني و سرعت بالا شناسايي شده و روي فاكتور خريد درج مي شود.          خريد از فروشگاه ها، به خصوص فروشگاه هاي زنجيره اي مانند شهروند بدون استفاده از مزاياي باركدها قابل تصور نيست، چرا كه بدون باركد بايد چند روزي را در صف صندوق خريد منتظر بمانيم تا يكايك كالاها توسط صندوق دار شناسايي و مجموع قيمت آنها محاسبه شود و نوبت به ما و پرداخت هزينه هايمان برسد! علاوه بر اين كافي است كه شبهه اي در محاسبه مجموع قيمت كالا ايجاد شود تا همان فرايند حوصله بر تكرار شود. پس تسهيل عمليات با استفاده از باركدها بدين معناست كه امكان بروز خطا در هنگام اسكن داده ها به طور چشم گيري كاهش يافته و به طور همزمان سرعت اسكن داده ها افزايش خواهد يافت.          توضيحاتي كه در سه قسمت خاستگاه، راه حل و نتيجه استفاده از باركدها گفته شد، شفافيت بيشتري در ذهن مخاطب نسبت بدين ابزار كارآمد ايجاد خواهد كرد. حال نوبت آن است كه ايران كد، تعريف يا باز تعريف شود تا ذهنيت مخاطب در اين مورد نيز تصحيح شود. براي تعريف ايران كد همانند موضوع باركد، به سه پرسش پاسخ داده خواهد شد كه كدامين نياز اساسي حركت به سوي ايران كد را موجب شد؟ و چه راه حلي براي مرتفع ساختن نيازها ارائه شد؟ و سپس نتيجه حاصل از اجرا و پياده سازي راه حل چه بود و يا سرانجام آن چه خواهد شد؟          خاستگاه ايران كد     چه نيازي سبب شد تا پديده ايران كد ارائه شده و به مرحله اجرا درآيد؟ ذكر اين نكته ضروري است كه محدوده موضوعاتي كه بدان مي پردازيم، در سطح كلان كشور مطرح بوده و دغدغه اي كه بيان مي شود مربوط به چند بنگاه عمده فروشي يا خرده فروشي نيست، بلكه يكي از نياز اساسي مربوط به تمام كشور است.          اگر چرخه بازرگاني كشور را يك زنجيره تأمين (Supply Chain) بزرگ بدانيم و زنجيره تأمين را مجموعه فعاليت هاي مرتبط با جريان تبديل كالاها از مرحله مواد خام تا تحويل به مصرف كننده نهايي (End User) و جريان هاي اطلاعاتي و مالي مرتبط با آن در نظر بگيريم، مشاهده خواهيم كرد كه مهم ترين موضوع در چرخه بازرگاني كشور، چگونگي مديريت كالاها در زنجيره تأمين است. مسؤوليت مديريت اين جريان در كل كشور بر اساس قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به عهده وزارت بازرگاني نهاده شده است. تلاش هميشگي اين وزارت خانه، دست يابي به راه و روشي براي مديريت منسجم و كارآمد كالاها در سطح كشور است و برنامه ريزي هاي كلاني را براي سه بخش تأمين، ذخيره سازي و توزيع كالا ترتيب داده است. مديريت يكپارچه سه ركن اصلي بازرگاني كشور، نيازمند ايجاد بستر و تقويت زيرساخت هاي اطلاعات دقيقي است كه تمام زنجيره تأمين را شامل شود. ايجاد چنين بستري، مديريت كالا را در چرخه بازرگاني كشور ممكن مي سازد و حاكميت، توليدكنندگان، عرضه كنندگان و مصرف كنندگان از مزاياي آن بهره مند خواهند شد. مجموعه مطالبي كه ارائه شد، متوليان امر را بر آن داشت تا راه و روشي براي شناسايي ، استانداردسازي اطلاعات و شماره گذاري كالاها در سطح كشور طراحي كنند.           راه حل ارائه شده     نظام ملي شماره گذاري كالا و خدمات ايران كه به اختصار ايران كد خوانده مي شود، به عنوان يكي از طرح هاي ملي از سال 1384 آغاز به كار كرد. اين طرح مدتي است كه شكل رسانه اي به خود گرفته و در مسير اجرايي شدن قرار گرفته است. ايران كد يك نظام اطلاعاتي است كه تلاش مي كند اطلاعات اساسي و پايه كالاها و خدمات را در قالبي استاندارد ساماندهي كند. همان گونه كه ذكر شد ايران كد يك نظام است. واژه نظام، در واقع ترجمه اي براي واژه سيستم (System) است و از آنجا كه واژه سيستم در ادبيات گفتاري و فني امروز مترادف با موضوعات مختلفي قرار داده مي شود، در اين نوشتار از ذكر واژه سيستم پرهيز مي كنيم. اين گونه آورده اند كه نظام (يا سيستم)، مجموعه عناصري هستند كه با يكديگر رابطه تعاملي دارند. اجزاي هر نظام مي توانند مستقل يا وابسته باشند، اما وجه تعاملي آنها موجب مي شود كه ذيل يك مجموعه فعاليت كرده و در عين وحدت مجموعه اي، در راه تحقق هدفي مشترك تلاش كنند.     ايران كد يك نظام اطلاعاتي است. به بيان ديگر هدف از پياده سازي ايران كد، ساماندهي اطلاعات كالاها و خدمات در گردش، در چرخه بازرگاني كشور است. نظام ايران كد بر ساماندهي و سازماندهي اطلاعات پايه به عنوان اطلاعات مستقل از زمان و مكان تاكيد دارد. به عنوان مثال، قيمت كالا و تاريخ توليد و مصرف كالا به زمان و مكان آن وابسته است. اين دسته از اطلاعات را اطلاعات عملياتي كالا خطاب مي كنند كه در زمره اطلاعات مورد توجه نظام ايران كد قرار نمي گيرند. ايران كد با استفاده از عامل هايي كه در ادامه به تعدادي از آنها اشاره خواهد شد، اطلاعات كالا و خدمات را به عنوان اطلاعات عمومي و اوليه، به شيوه يكنواخت و در قالبي يكسان، و با رعايت اولويت در يك قالب منسجم ارائه مي كند. در اين نظام تلاش وافري براي زدودن حواشي غيرلازم و متغير از اطلاعات اصلي و ثابت صورت مي گيرد. پس از سازماندهي اطلاعات كالا و خدمات، يك شماره 16 رقمي بر اساس استاندارد ارائه شده توسط نظام ايران كد به هر كالا اختصاص خواهد يافت. اين شماره شامل چند بخش است كه در اصطلاح كد ملي كالا خوانده مي شود. اين شماره، كليد ورود و دسترسي به اطلاعات كالا و خدمات است.               نتيجه به كارگيري ايران كد     چنانچه اين طرح به طور دقيق و با همياري نهادهاي ذي ربط و همكاري افرادي كه به نوعي با كالا مرتبط هستند اجرا شود، نتايج ارزشمندي به دنبال خواهد داشت. با اجراي اين نظام، همه كالاهاي توليد و توزيع شده در سراسر كشور، براساس شيوه اي استاندارد شناسايي خواهند شد. اگر همه سازمان ها، مجموعه ها و افراد حاضردر فرآيند زنجيره تأمين كالاي كشور از ايران كد استفاده كنند، همه كالاهاي موجود در كشور به طور دقيق شناسايي خواهند شد و شاهد انتشار و استفاده از اطلاعات كالاها خواهيم بود. به بياني ديگر؛ زبان مشتركي در طول زنجيره تأمين تعريف مي شود كه سرعت و دقت را در عين سادگي در مبادلات تجاري فراهم خواهد كرد.نظام ايران كد بستري مبتني بر اطلاعات است و با استفاده از آن مي توان برنامه هاي متعددي را براي بهبود امر بازرگاني در سطح كشور طراحي و اجرا كرد. به عنوان مثال؛ پروژه هايي براي اصلاح ساختار نظام توزيع كالا، ترسيم پراكندگي كالا، آسيب شناسي سرعت توزيع كالا و مواردي از اين دست را مي توان با استفاده از دستاوردهاي نظام ايران كد تعريف كرد. انجام اين پروژه ها بدون وجود بستر اطلاعاتي فراهم شده توسط ايران كد امكان پذير نخواهد بود. اساس فعاليت بنگاه هاي كالامحور بر مديريت كالا يا به بيان ديگر مديريت موجودي استوار است و غفلت از آن خسارت هاي هنگفتي مانند خريدهاي غيرضروري، خريد مازاد بر نياز، خواب بيش از حد كالا در انبار، اشغال فضاي انبار و هدر رفتن سرمايه بر بنگاه تحميل مي كند. مجموعه راه حل هاي ارائه شده در قالب نظام ملي شماره گذاري كالاها و خدمات ايران گزينه مناسبي براي رفع اين گونه مشكلات است.          موخره     نظام ايران كد تنها در يك نقطه از باركد استفاده مي كند. به هر كالايي كه به نظام ايران كد وارد مي شود يك شماره (كد ملي كالا) اختصاص داده مي شود، و اگر قرار باشد كه اين كد ملي بر روي كالا درج شود و براي دستگاه هاي اسكنر قابل شناسايي باشد، از باركد استفاده مي كند.     البته ماجراي نصب باركد 16 رقمي وابسته به نظام ايران كد با مشكلاتي همراه خواهد بود. از جمله اينكه اگر كالايي از خارج كشور وارد شود به طور قطع امكان نصب باركد بر روي آن وجود ندارد، در نتيجه اولين دوگانگي در مجموعه كالاها ايجاد مي شود. همچنين نصب باركد بر روي كالاهاي توليد داخل نيز براي توليدكنندگان پرهزينه و مشقت بار است، چرا كه بايد محلي را براي باركد 16 رقمي (ايران كد)، در كنار باركد 13 رقمي (كنوني) و بين اطلاعات مندرج بر روي محصول در نظر گرفت كه به طور معمول از سوي توليدكننده مورد استقبال قرار نمي گيرد، مگر اين كه از اهرم هاي قدرتمند قانوني استفاده شود.          پرسش آخر اما به نظر شما اگر ايران كد را صرفا يك شماره (كد ملي كالا) بدانيم، و از نصب باركد آن بر روي كالاها اجتناب كنيم، و استفاده از آن را با اهرم هاي قانوني فشار به جاي تمايل طبيعي توليدكنندگان اجباري كنيم، آيا ايران كد قابليت خود را از دست خواهد داد؟          براي پاسخ به اين پرسش، بار ديگر تعريف ايران كد را تكرار مي كنيم كه يك نظام اطلاعاتي است و سعي در سازماندهي اطلاعات كالا و خدمات در قالبي استاندارد و مدون دارد. در اين تعريف نامي از باركد مطرح نشده و ذكر نشده كه فقدان باركد 16رقمي (ايران كد) بر روي كالا، مي تواند تعريف فوق الذكر را خدشه دار كند. كد ملي كالا همانند كد ملي افراد، كالاها را داراي هويتي منحصر به فرد خواهد كرد.          پس واضح است كه ايران كد نه باركد است و نه نوع خاصي از باركدهاست. باركدها حدود 60 سال پيش اختراع شده اند و ايران كد اختراع يا كشف دوباره باركد به شيوه ايراني نيست.                □ تعداد خوانندگان اين مطلب: 589        مشاهده فهرست مطالب شماره 16

	کليه حقوق محفوظ و متعلق به ماهنامه تحليلگران عصر اطلاعات است.